Portal Mrooczlandia



Reklama charytatywna:
Stowarzyszenie Empatia

[ ابن سینا / Tib konunlari; Kanun fi't-tibb / Awicenna: Kanon Medycyny ]

Tezy VI: Zdolności Ciała

"Życie przejawia się poprzez rozmaite działania w różnym stopniu żywych rzeczach"
(św. Tomasz).

1. Ogólna Rozprawa o Siedmiu Rodzajach Zdolności.

Zdolności są odmienne od działania. Różnica polega na tym iż owe ostatnie wynikają z owych pierwszych. Lecz tak jak każde działanie zależy od swej szczególnej zdolności, tak też mogą być one traktowane razem.

Zdolność : nazwa cechy poprzez którą przejawia się zjawisko życia.
Działanie: urzeczywistnione możliwości.
Zdolność = moc = potencjał. Zdolność nie jest siłą, jest ona spoczywającą mocą, jest ona w spoczynku. Moc jest zdolnością w stanie czynności, jest ona dynamiczna.
Całe oddziaływanie zdolności jest "duszą".
Całe oddziaływanie czynności jest "życiem".
Słabość zdolności odpowiada "niedoczynność". Nadmiar zdolności odpowiada "nadczynności".

137. Są tutaj trzy rodzaje zdolności i stąd też działań wynikających z nich. A mianowicie, żywotności (haywaniat), naturalna (taby 'yat) i zwierzęca (nafsaniat).

Te trzy określenia, wywodzące się z łacińskiej wersji, jedynie właściwie wyrażają znaczenie arabskie jeśli są one postrzegane w ich pierwotnym znaczeniu. Trzecie określenie jest ukazywane "duchowo" przez niektórych tłumaczy, lecz jest to otwarte do zastrzeżeń ponieważ jego współczesne użycie nie jest wystarczajaco odpowiednie do idei nafsaniat.
Inne słowa są wybrane w toku poniższego przekładu. Znajome "żywotność" jest dogodne do pierwszego określenia. Słowo "wegetatywne" i "wrażliwe" użyte w dominikańskim przekładzie Summa, są zadowalającymi przedstawienia dwóch innych określeń i są do zrozumienia w ściśle tomistycznym znaczeniu. Określenie "naturalna" jest odniesieniem do ustępu 551 z powodów już przytoczonych.
Odmiany w zakresie ukazywanym przez te i podobne określenia są dogodnie wskazane w poniższej tabeli.

A.
Roślinne
B.
Zwierzęce.
C.
Ludzkie.
I. Wyraźna cecha.
Żywotność. Wegetatywne.
Organiczne.
Organo-wegetatywne
(Martinet).
Wrażliwość.
Niższe moce umysłowe.
Racjonalność, intelektualność, wyższe umysłowe życie, moce parapsychiczne.
2. Pojęcia platońskie. Odżywcze. Apetyt. Racjonalność.
3. u Awicenny. Naturalne. Zwierzęce. Zdolność argumentowania.
4. Pojęcia scholastyczne. Wegetatywne
(życie lub dusza).
Czułe (życie lub dusza).
Zmysłowe (koniecznie narzucające łakliwe pożądanie czegoś).
Racjonalne (życie lub dusza).
--- --- --- --- ---
Te określenia są oparte o:
(a) zdolności odnoszące się do:
(I) Przestarzałe myślenie.
Jako "oddech". Rośliny mają jedynie odżywianie, wzrost i rozmnażanie się. Zwierzęta mają także odczuwanie i poruszanie się. Istoty ludzkie mają także intelekt lub inteligencję.
(II) Współczesne myślenie. Lecz współczesne badania (kinematografia) wykazały zdolności odczuwania i ruchowe. Lecz niektóre zwierzęta wykazują moce intelektualne często uważane za będące czysto ludzkie. Lecz nie jest tak w przypadku niektórych ras ludzkich oraz w przypadkach niektórych chorób umysłowych.
(III) W określeniu Świadomości. Nieświadome życie. Podświadome życie oraz mało świadome życie. W pełni świadome życie.
(b) Na podstawie istotnych przejawów
(3. Awicenna).
Jako "natura". Jako odczuwanie, ruch, moc myślenia. Jako zdolność do abstrakcyjnych koncepcji.
(c) Na podstawie fundamentalnych przyczyn
(4. w oparciu o podstawy Scholastyki).
Wywołane za pomocą jakiegoś cielesnego organu, z uwagi na cechy cielesne. Wywołane za pomocą jakiegoś cielesnego organu, lecz nie z uwagi na cechy.
Nadane poszczególnym istotom.
Nadane powszechnie.
(d) Na podstawie rozważań teologicznych. Śmiertelne. Śmiertelne. Nieśmiertelne.
(a) całkowicie. (pogląd scholastyczny).
(b) warunkowo (wedle niektórych wierzeń).
--- --- --- --- ---
III. Dotyczy głównych organów.
Wedle myśli współczesnej. Serce. Wszystkie organy roślinne są równie ważne.
Biochemiczne procesy zachodzące ogólnie.
Układ nerwowy (automatyczny i ośrodkowy). Mózg (Szara materia kory mózgowej).
Platon. Wątroba. Serce. Mózg.
Awicenna. Wątrona i gonady. Mózg.
Scholastyka. Wszystkie wnętrzności.
Brak specjalnego organu ponieważ "życie" należy do wszystkich.
Układ nerwowy lecz także całość "istnienia". Brak materialnego organu.

Uwagi odnośnie tych punktów wynikające z tej tabelki:
1. Granice Trzech Królestw:
Są one wyraźnie wyznaczone w Chahar Maqala: "Kiedy królestwo roślin zostało stworzone, Bóg nadał mu cztery siły i trzy zdolności. Kiedy królestwo zwierząt zostało stworzone, Bóg nadał mu dodatkowe dwie zdolności - a mianowicie postrzegania (z pięcioma zewnętrznymi zmysłami i pięcioma wewnętrznymi zmysłami) oraz ruchu. Kiedy królestwo ludzkie zostało stworzone, Bóg dodał zdolność do postrzegania abstrakcyjnych koncepcji (inteligencja)."

2. Podział Awicenny: jest określony przez wymagania medyczne.

3. Zdolność żywotności.
Nie jest ona szczególnie wymieniona przez św. Tomasza, ponieważ jest ona domyślna w słowie "życie". Odnosi się do niej następująco: "Działanie życiowe dzięki któremu coś jest ukazywane jako będące żywe". "Reguła życiowa" posiada szerszy zakres niż jest on zakładany w "zdolności żywotności": "Reguła życiowa jest "formą" lub regułą główną żywych istot. Połączona z surowcem materialnym tworzy ona żywą istotę. Łączy ona materialne żywioły w jeden poszczególny byt. Trzyma je wszystkie razem... jako pewnego rodzaju zbiorowisko chemicznych związków, wiele z nich będących wielce złożonymi i w bardzo nietrwałej równowadze, ciągle ulegające zmianom oraz skłaniającym się do rozpuszczenia na prostsze a także bardziej trwałe związki. Kiedy życie zanika, proces rozpadu następuje z wielką gwałtownością. Działanie, więc, tej czynnej informującej reguły jest takie iż jednoczy, konserwuje, ogranicza charakter, wypiera, jak tutaj i podtrzymuje energie spoczywające w organizmie w ich niestabilnym stanie". (Maher, str. 427).

4. Naturalna zdolność - tj. odnosząca się do "natury". Jest to:
(a) zwykły fakt życia wogóle,
(b) moce powszechnie napotykane w prawach Natury ogólnie. Porównaj z określeniem "nauki naturalne", "naturalna filozofia" (używane przed obecną epoką) a odnoszące się do współczesnej chemi, fizyki i ich wewnętrznych podziałów. Starożytni dostrzegali fizjologiczne zjawiska w odniesieniu do ich "naturalnego" życia jako pokrewne do tych z naszej chemii i fizyki.

Zauważ także znaczenie "natury" w: "naturalnym apetycie będącym tą skłonnością którą posiada każda rzecz, z swej własnej natury, dla czegoś. Dlatego też z uwagi na jej naturalny apetyt każda moc pragnie czegoś odpowiedniego dla samej siebie".

5. Zdolność zwierzęca.
Słowo "zwierzęca" rzeczywiście oznacza proste "rzecz z rodzaju zwierząt", stąd też człowiek jest pewnego rodzaju zwierzęciem. Lecz różni ludzie wśród wszystkich narodów używają słowa (w ich własnym języku) zupełnie na próżno i tym samym powodują wzrost wiecznego zamieszania myśli kiedy odnoszą się one do codziennego życia. Poniższe znaczenia są do tego przypisane:

(I) Ogólnie lub zbiorowo, odnosi się to do obecności życia. Np. ożywione, nieożywione.

(II) Szczególnie lub osobno jako:
(a) nieokreślone jako
(a ') "dusza"
(a'') " umysł"
(a''') "duch" ("quaecumque substantia invisibles").

(b) Bardziej określone φ ν χ η = niższa dusza, jako przeciwna wobec animy, wyższej duszy, której siedliskiem jest "serce", ośrodek poznawczego i emocjonalnego życia.

6. Przejawiane jako "oddech", lub za pomocą oddeechu. Oddech = duch, który jest określany przez św. Tomasza jako instrument duszy, "tenue, lucidum, calidum, ex puriore sanguine". Patrz także poprzednie uwagi, odnośnie "ducha".

7. Św. Tomasz dostrzega takie moce w zwierzętach: "Moce myślenia i zapamiętywania nie są odmienne, lecz takie same, niemniej bardziej doskonałe (w człowieku) niż w innych zwierzętach".

8. Serce.
Wedle poglądu platonicznego jest to główny organ duszy obdarzonej apetytem, u Awicenny jest to oddech. Lecz może to czynić duszę obdarzoną apetytem równą zdolności żywotności, którą ona nie jest. Inny zarzut przeciwko platonicznemu poglądowi jest wyjaśniony przez św. Tomasza.

"Jedynie trzy moce lub części duszy są powszechnie przypisane - a mianowicie: roślinna dusza, czuła dusza i racjonalna dusza. Jest tutaj pięć rodzajów mocy duszy - wegetatywna, czuła, apetyt, ruch i intelektualna. Z nich wszystkich trzy są nazywane duszami, a cztery są nazywane sposobem życia. Powody tej różnorodności leżą w rozmaitych duszach będących odróżniającymi się zgodnie z tym jak działanie duszy przekracza działanie cielesnej natury w rozmaite sposoby, dla całej natury cielesnej jest to sprawa dla duszy i odnosi się do tego jako swej materii oraz instrumentu. Istnieje tam, więc, pewne działanie duszy które tak wielce wykracza poza cielesną naturę iż nie jest ono nawet dokonywane przez jakikolwiek organ cielesny, takowe jest działanie racjonalnej duszy. Poniżej tego jest kolejne działanie duszy, które jest w rzeczy samej dokonywane poprzez organ cielesny, lecz nie poprzez cechę cielesną, jest to działanie wrażliwej (czułej) duszy, poprzez ciepło i chłód, suchość oraz wilgość oraz inne cielesne cechy są wymagane dla działania zmysłów, lecz nie są one potrzebne w ten sposób aby działanie zmysłów zajęło miejsce z uwagi na takie takie właściwości, lecz jedynie poprzez właściwe położony organ. Najniższą z działań duszy jest tą która jest dokonywana przez cielesny organ oraz z uwagi na cielesną cechę. Lecz przekracza to działanie cielesnej natury, ponieważ owe działania są z wrodzonej reguły, ponieważ jest to powszechne dla wszystkich działań duszy, ponieważ wszelakie ożywione rzeczy, w pewnym sensie, poruszają się. Takie jest działanie wegetatywnej duszy, ponieważ trawienie i to co następuje jest spowodowane instrumentalnie przez działanie ciepła, jak to rzekł Filozof.

138. Wielu filozofów i wszyscy medycy którzy podążają za myślą Galena, uważają że każda zdolność ma swój główny członek ciała który tworzy jej składowisko i z której owe działanie się wyłania. Z tego punktu widzenia zdolność spoczywa w mózgu i jej działania wyłania się z mózgu.

139. Naturalna lub wegetatywna zdolność jest dwojaka i zawiera:
(I) zdolność odżywczą która jest związana z dobrostanem i podtrzymaniem zdrowia poszczególnej osoby oraz zabezpiecza odżywkę aż do samego końca życia. Ta zdolność spoczywa w wątrobie i jej działanie wyłania się stamtąd.
(II) Zdolność rozmnażania się, która zapewnia zachowanie ciągłości istnienia rasy. Służy ona procesowi tworzenia i rozdziela substancję spermy od humorów ciała oraz tworzy nowe ciało zgodnie z wolą Allaha. Siedliskiem tej zdolności są organy rozrodcze i jej działanie wyłania się stamtąd.

140. Zdolność żywotna zachowuje ciągłość oddechu i jest narzędziem pozyskiwania wrażeń oraz ruchu oraz czyni oddech zdolnym do odbierania owych wrażeń (doznań i ruchu), a także, docierając do mózgu czyni go zdolnym do odgrywania roli w życiu a następnie rozpowszechnia się w każdym kierunku. Siedliskiem tej zdolności jest serce i jej działanie z niego wynika. (Patrz 162-167).

141. Teraz wielki filozof Arystoteles wierzył iż serce jest źródłem wszelakich owych działań, mimo iż są one przejawiane w wielu głównych organach. Lecz medycy nadal podtrzymują opinię iż mózg jest głównym siedliskiem czułego życia i że każdym zmysł ma swój własny odmienny członek ciała poprzez który przejawia on swe działanie. Lecz jeśli medycy przemyślą całą sprawę tak dokładnie jak powinni, to jednakże uznają pogląd Arystotelesa. Mogą oni odkryć iż posiadają one jedynie zbliżony wygląd zamiast rzeczywistości, myląc nieistotne z istotnymi. (Patrz 119, 165). Ustanowienie tej prawdy jest dla filozofa i badacza nauk naturalnych a nie doktora jako doktora medycyny. Lecz ów ostatni, spoglądając na członki ciała jako stanowiące czynnik rozpoczynający owych zdolności zamiast jako na ich przejawy - tym samym gardząc i ignorując filozofię - zawodzi spoglądając na to które rzeczy są istotne i zgodnie z tym przegapia właściwe podstawy dla leczenia chorób i leczenia zaburzeń ciała.

"W nie ma ciele jednego początku, lecz wszystkie części są równym początkiem i końcem, ponieważ krąg nie ma początku". (Hipokrates)

2. Zdolności Naturalne.

142. Zdolności naturalne są podzielone na dwie grupy:
(a) dominujące lub władcze,
(b) podległe lub posłuszne.

Dominujące zdolności są dwojakie:
(I) dotyczące podtrzymania życia poszczególnej osoby - zdolność odżywiania i zdolność powiększania (siła wzrostu),
(II) dotyczące podtrzymania istnienia rasy - zdolność rozmnażania się i tworzenia lub wytwarzania organów płciowych.

Klasyfikacja Zdolności Naturalnych.

Ogólny cel. Dominująca zdolność (hadima). Podległa zdolność (Khadama). Synonimy. Cechy. Żywioł. Odpowiadający Proces Umysłowy.
Poszczególna istota. Odżywianie (ghãzia).
(143)
(Cztery służące odżywianiu).
I. Przyciągająca. Jãdhiba.
(147).
Apozycja (Dopowiedzenie).
Przedstawienie.
Proteza.
Gorąca i sucha. Ogień. Postrzeganie.
II. Chłonny. Mãsika.
(148).
Aglutynacyjny.
Przyleganie. Zrost.
Zrastanie się.
Chłodny i suchy. Ziemia. Pamięć.
III. Zmienianie. Hãdima.
(149).
Przemieniające.
Procesy przyswajające (np. krwiotwórcze).
Gorący i wilgotny. Powietrze. Rozmyślanie.
IV. Wydalające. Dãf'ia.
(150).
Napędowy. Pospieszające. Chłodny i wilgotny. Woda. Wyrażanie się.
Powiększające. (nãmla).
(143)
Auksetyk.
Plastyczny.
Przyrost.
Nabywanie wiedzy
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Rasa Rozrodcze. (muwaliida) (145)
(1) w ścisłych znaczeniu.
(2) główna zdolność przemiany. (mughayyara).
Czynnik męski. Eter. Zdolności twórcze oraz wynalazcze.
Informacyjne. (massawira). (145). Plastyczne. Działa w macicy.
Czynnik żeński.
Zdolności konstrukcyjne.

143. Zdolności dotyczące podtrzymania życia poszczególnej osoby.
Zdolność odżywcza jest tym poprzez co pokarm jest przemieniany na podobieństwo rzeczy które odżywia, tym samym zastępując utratę następującą w procesie życia.

Zdolność powiększająca jest tym poprzez co jest zabezpieczony wzrost rozmiaru ciała w wszelakich kierunkach w właściwej proporcji. Jest to dokonywane za pomocą substancji wywodzących się z pokarmu. Zdolność odżywcza jest podległa wobec zdolności powiększającej tak wielce jak to umożliwia przygotowanie niezbędnych substancji z pokarmu, lecz wzrost nie nastąpi dopóki nie zostanie dostarczone więcej pokarmu niż jest tracone. Niemniej jednak zaopatrzenie w większą ilość substancji niż jest tracone niekoniecznie powoduje wzrost. Wzrost polega na wzroście w wszelakich kierunkach w odpowiednich proporcjach. Stanie się tłustym lub otyłym wraz z postępem lat, po byciu szczupłym, nie jest wzrostem. Nie jest to wzrost dopóki powiększanie jest w wszystkich kierunkach i w naturalnych proporcjach, tak aby skupić się w stanie doskonałego wzrostu. Otyłość, dla przykładu, nie jest doskonałym wzrostem z powodu dorosłego wieku, bardziej niż jest to doskonałość dla postaci będących bardzo szczupłej po uzyskaniu dorosłości do większego stopnia niż naturalny.

144. Są trzy specjalne działania w procesie odżywiania:
(I) apozycja (dopełnienie) zmienionego materiału, a mianowicie, krwii lub humoru który jest potencjalnie niczym tkanka która ma być odżywiona. Jeśli ten proces jest zaburzony, jak może się to zdarzyć w chorobie, to jest tutaj "zanik", który jest zaburzeniem odżywienia,
(II) zlepianie (aglutynacja) - późniejszy etap. Tutaj odżywienie przystawione do tkanki jest w pełni z nią zjednoczone i staje się jej częścią. Może być zanik tego etapu z powodu choroby, wtedy dzieje się tak zwane "opuchlizna ciała".
(III) prawdziwe przyswojenie - etap jeszcze dalszy w którym to co zostało częścią jakiegoś członka ciała staje się całkowicie do niego podobne pod każdym względem, w swej istocie i kolorze. Ten etap nie zachodzi w takich stanach jak trąd i bielactwo nabyte, w których to przypadkach pierwsze dwa oddziaływania zachodzą, lecz trzecie nie zachodzi.

Owe trzy procedury są działaniem mocy przemieniania. Jest to tak naprawdę jedna zdolność, mimo iż rozproszona wśród odpowiednich członków ciała. Ponieważ w każdym członku ciała ta zdolność jest odpowiednia do jego temperamentu i tym samym przemienia pożywkę na podobieństwo (ad-similis) owego członka ciała, w każdym przypadku różni się ona od tego co przemienia odżywkę na podobieństwo różnych innych członków ciała (lub tkanek). Tak też (możemy rzec) jest to zdolność przemieniająca wątroby rozgałęziona po całym ciele.

145. Zdolności dotyczące zachowania rasy.
Zdolności rozrodcze są dwojakie:
(I) Te które powodują tworzenie się męskiej i żeńskiej "spermy", czynników rozrodczych,
(II) Moc kształtująca (tj. w męskim żywiole) która oddziela się jeszcze innych zdolności w spermie i przetwarza je w taki sposób aby każdy członek ciała (i tkanka) otrzymały temperament odpowiedni dla nich - a tym samym, w nerwy, ich odmienny temperament, w kości, ich odmienny temperament. Jedna "sperma" wyraźnie jednolita, otwiera się w wszystkich tych kierunkach, Jest to zwane główną zdolnością przemieniającą.

Informacyjna lub plastyczna zdolność (dosłownie: jak w przypadku tworzenia płaskorzeźb) jest tym (w żeńskim żywiole) poprzez co, sprawa lub podle woli Allaha, jest tworzony zarys i ukształtowanie członków ciała, z wszystkimi ich jamami ciała, otworami, umiejscowieniami i związkami wobec innych, ich gładkości lub szorstkości i tak dalej - wszystkie będące kontrolowane aż do ich ostatecznych granic w ich naturalnym rozwoju (wymiary). Podległą do tej zdolności, w odniesieniu do tej części odżywiania która służy podtrzymaniu gatunku, są zdolność odżywiania i moc wzrostu.

Z dopisków dokonanych przez Giovanni Costeo: rozmnażanie się oznacza pewnego rodzaju zdolność plastyczną, a to oznacza moc przekształcania, zaś owa zależy od czterech cech. Wzrost nie może nastąpić bez odżywienia, odżywienie nie może nastąpić bez zlepiania lub przyswajania, zlepianie nie może nastąpić bez apozycji (dopowiedzenia), przyswojenie nie może nastąpić bez przemiany, przemiana nie może nastąpić bez zatrzymywania zaś zatrzymywanie nie może nastąpić bez zgodności. Każdy kolejny krok zawiera usunięcie i wydalenie produktów oraz produktów ubocznych poprzednich kroków, ponieważ są tutaj utrudnienia w rozmnażaniu, odżywianiu i wzroście.

3. Zdolności Poległe Naturalnym Zdolnościom
(Życie Wegetatywne)

146. Życie wegetatywne (tj. naturalne zdolności) jest podległe czterem zdolnościom: przyciągania, zatrzymywania, przemieniania, wydalania (działanie "fermentacji" w ciele należy do tego rodzaju).
(Słowo przyciągania, w orginale, jest głównie z myślą o przyciąganiu (kobiecego) piękna i posiada szczególnie właściwe zastosowanie wskutek tego).

147. Zdolność przyciągania została stworzona tak aby ciało przyciągało do siebie jakiekolwiek tylko pożywienie jest potrzebne dla swego przetrwania. Podłużne włókna w pewnym organie tworzą instrument używany w tym celu. Wątroba przyciąga mlecz (sok pokarmowy) z żołądka poprzez ssanie, jak ma to miejsce tutaj, najczystszą część jej poprzez żyły krezkowe.

148. Zdolność zatrzymywania została stworzona tak aby materiał w ten sposób przyciągnięty mógł być zatrzymany (w miejscu) podczas gdy zmieniająca (przemieniająca) zdolność jest używana w przygotowaniu zdrowej odżywczej substancji z niego. Instrument użyty w tym jest skośnymi włóknami i po części poprzecznymi włóknami. (W przypadku wątroby, chylus jest zatrzymywany w niej odpowiednio długo aby powolić krwiotwórczej mocy oddziaływać na niego.)

149. Zdolność przemieniająca lub zmieniająca jest tym co zmienia materiał przyciągnięty i przytrzymany przez dwie owe moce. Przemienia on materiał z jego poprzedniego stanu aż stanie się on przerobiony w jakiś temperament taki jaki umożliwia mu stanięcie się odpowiednio pożywczym materiałem. Ten proces jest "trawieniem" - w ścisłym tego słowa znaczeniu sensie.

W tym samym czasie tworzy ona pewną zmianę w zbędnej materii tak aby owa zbędna materia mogła być z łatwością wydalona z członka ciała zawierającego go. Ten proces jest nazywany "dojrzewaniem". Oznacza to zajście trzech rzeczy:
(1) - struktura zbędnej materia staje się rozrzedzona, kiedy jest on zagęszczana aby zahamować wydalenie;
(2) - struktura zbędnej materia staje się zagęszczona, kiedy jest rozcieńczona to zapobiega jego wydaleniu;
(3) - zbędna materia jest całkowicie rozbita, jeśli jest tam lepkość która powstrzymuje wydalenie.
Jest to pewnego rodzaju pomyłka gdy używa się określeń "trawienie" i "dojrzewanie" jako równoznaczne.

150. Zdolność wydalania jest tym poprzez co zbędna materia z trawienia jest wydalana. zbędna materia jako taka jest nieprzydatna w odżywieniu, lub jest w nadmiarze wobec potrzeb (a tym samym "nadwyżką"). Za pomocą tej zdolności, materia odpadowa jest wydalana do pęcherza moczowego jako uryna, zaś inne wydaliny poprzez ich kilka odpowiednich organów i narządów. Tam gdzie nie ma otworów, odpady są przenoszone dzięki tej zdolności z szlachetnych do mniej szlachetnych narządów; z twardych tkanek do miękkich. Jeśli jest tutaj pewne zróżnicowanie w odpadowej materii od właściwej trasy wydalania, zdolność wydalania nie może usunąć tak wiele jak w innym przypadku.

151. Wzajemne związki pomiędzy zdolnościami i cechami.
Owe cztery naturalne zdolności są podległe wobec czterech głównych cech - ciepło, chłód, suchość, wilgotność. Mówiąc zwięźle, ciepło jest podstawowym czynnikiem w wszystkich podległych zdolnościach.

152. Działanie chłodu.
Podczas gdy chłód wspiera wszystkie cztery zdolności to czyni to w sposób pośredni i nie bezpośrednio - aż do granic poza którymi jest przeciwieństwem wszystkich czterech zdolności. Dla wszystkich zdolności działa wspierając ruch, który jest ukazywany nie tylko jako przyciąganie i wydalanie, lecz nawet w procesie przemieniania (właściwego trawienia), ponieważ ów ostatni opiera się o oddzielenie większych i skupionych cząsteczek od siebie i w skupieniu ich razem w delikatniejsze oraz oddzielone cząsteczki. Ruchy rozproszenia i skupienia są jednoczesne. Ruch zachodzi także niebezpośrednio w zdolności zatrzymywania, ponieważ poprzeczne włókna mięśni odgrywają tutaj swą rolę. Chłód osłabia, otumania i zawstydza tą zdolność w wszelakim jej działaniu, lecz, niebezpośrednio, pomaga jej poprzez ustawienie włókien w pozycji dla niej istotnej, sprawia on po prostu iż jego instrumenty są w stanie który pomaga im w utrzymywaniu ich działania.

Chłód wspiera zdolność wydalania:
(1) poprzez chronienie przed rozproszeniem się gazów które sprzyjają ruchom jelit,
(2) poprzez zachowanie cząsteczek pokarmu szorstkimi,
(3) poprzez swe ściągające działanie na poprzeczne włókna mięśniowe.

W te sposoby chłodność staje się narzędziem zdolności w odpowiednim stanie. Wyraźnym jest iż pomaga ona zdolności pośrednio. Gdy działa bezpośrednio to może powodować utrudnienia i osłabienia ruchów.

153. Oddziaływanie suchości.
Suchość jest bezpośrednim instrumentem w działaniach dwóch zdolności - a mianowicie zmieniania i zatrzymywania. Jest pomocnicza w przypadku pozostałych dwóch - przyciągania i wydalania. Jest tak ponieważ suchość opóźnia ruch oddechu, pozwalając mu podjęcie go z tymi zdolnościami które napotykają ostry opór. Zapobiega ona także zanikowi obecności wilgoci w substancji oddechu lub jej intrumentach. Suchość pomaga zdolności zatrzymywania ponieważ lubi zaciśnięcie (mięśni) (tj. wokoło zawartości organu). Zdolność przemieniająca potrzebuje wilgotności (a nie suchości).

154. Porównanie związków pomiędzy cechami a zdolnościami.
Jeśli ktoś porówna stopień aktywności i bierności cechy niezbędnej dla rozmaitych zdolności, to odkryje iż zdolność zatrzymywania potrzebuje więcej suchości aniżeli ciepła. Jest tak ponieważ więcej czasu jest potrzebne dla sprawienia aby ruch zamienił się w spoczynek aniżeli aby rozpocząć kurczliwy ruch włókien poprzecznych.

155. Ciepło jest niezbędne dla ruchu i zajmuje mu mało czasu aby wywołać swe skutki, tak iż pozostała część czasu jest poświęcona na powstrzymaniu materiału i przejściu do stanu spoczynku. To wyjaśnia dlaczego tempermanet młodzieńczy skłania się ku wilgotności, ponieważ jego siła trawienia jest osłabiona.

156. Zdolność przyciągania potrzebuje więcej ciepła niż suchości ponieważ główna cechą przyciągania jest ruch i ruch wymaga ciepła. Organy związane z nią muszą się poruszać aniżeli być w spoczynku i skurczone (do czego suchość jest konieczna).

Dla tej zdolności nie jest wymagane aż tak wiele ruchu, mimo iż wraz z czasem gwałtowna aktywność staje się konieczna. Przyciąganie jest dostarczane przez:
(a) zdolność przyciągania - kiedy jakiś magnes przyciąga żelazo,
(b) poprzez ciepło, kiedy jakiś olej jest przyciągany w lampie.

Niektórzy fizycy twierdzą iż owe ostatnie jest tak naprawdę przykładem wypełniania pewnej próżni.
Ciepło zwiększa moc przyciągania wywieraną przez zdolność przyciągania.

157. Zdolność wydalania wymaga mniej suchości niż zdolność przyciągania i zatrzymywania, ponieważ nie ma tutaj potrzeby wykorzystania zaciśnięcia mięśni w celu zatrzymywania, ani apozycji niezbędnej dla przyciągania, tudzież żadnej potrzeby utrzymania powstrzymywania jakieś obiektu aż do czasu rozpoczęcia się kolejnego etapu procesu. Nie ma tutaj żadnej potrzeby spoczynku, lecz, wprost przeciwnie, jest pewna potrzeba ruchu a także mała ilość zagęszczania - dokładnie wystarczającego aby zapewnić ów stopień zgniecenia i wydalenia który jest niezbędny aby uczynić zwężone trzewia pewnego rodzaju instrumentem. Wreszcie, w czasie gdy zdolność zatrzymywania wymaga dużego okresu czasu a moc przyciągania jedynie krótkiego okresu czasu - a mianowicie ten konieczny to doprowadzenia jednej rzeczy do kontaktu z inną - tak też jest tutaj mała potrzeba suchości.

158. Zdolność przemieniania wymaga więcej ciepła niż pozostałe trzy zdolności. Nie potrzebuje suchości lecz wilgoci, ponieważ wilgotność pożywienia jest pod postacią płynu i tak staje się zdolne do przenikania porów oraz bycia uformowane zgodnie z kanałami którymi jest przesyłane. Lecz ktoś nie może uważać iż skoro wilgotność wspiera trawienie to w okresie dojrzewania (gdy temperament jest wilgotny) może spożywać twarde lub niestrawne jedzenie. Może to być czynione za młodu, lecz tutaj powód tego nie znajduje się w ich wilgoci, jest tak ponieważ w owym okresie życia "natura" jest podobna do tej omawianego jedzenia. Jedzenie o twardej naturze nie jest odpowiednie dla temperamentu w okresie dojrzewania (który jest miękki) i stąd też ich zdolność przemieniania nie może dać sobie z tym rady z takim jedzeniem, ich zdolność zatrzymywania nie może go utrzymać, a ich zdolność wydalania gwałtownie ją wydala. W przypadku młodzieży, z drugiej strony, takie twarde jedzenie jest całkiem odpowiednie do odżywiania się.

159. Poniższa pobieżna tabela gromadzi razem owe kwestie:

Czas trwania zaciśnięcia mięśniowego. Ilość osiągniętego ruchu podłużnego.
Zdolność przyciągania. Krótki. Znaczne.
Zdolność przytrzymywania. Długi, ciągły. Średnia.
Zdolność przemieniania. Ciągły. Brak.
Zdolność wydalania. Natychmiastowe. Znaczny, lecz nakładający się z zewnątrz.

Zdolność przemieniania wymaga rozwodnienia i wymieszania substancji.

160. Tak więc różne zdolności czynią użytek z owych czterech cech w odmienny sposób i do odmiennego stopnia.
Tak więc, zdolność przyciągania nie jest równa w swym stopniu w wszystkich organach. Ciepło jest silniejsze w wątrobie niż w żołądku i wnetrznościach, w arteriach aniżeli żyłach. Wątroba ponownie zaś jest cieplejsza (i tym samym zdolność przyciągania jest większa) niż inne organy. Tak samo w przypadku żołądka. Gdy żołądek jest pusty, a wątroba gorąca, żołądek będzie czerpał humor surowiczny i żółć z wątroby. Tak jak silna osoba może wyszarpać coś z rąk słabej osoby jeśli tego pragnie, lub, innego dnia, słabsza osoba jest silniejsza. (Patrz także Galen, Daremberg, II. str. 307)

Jest tutaj uderzające podobieństwo do tego cytatu w "It'ung cheng mo" (ok. roku 1056) na stronie 25 podpodziałów "Mo Chueh Chih Chang" odnoszących się do zmieniającej się dominacji rodzajów "oddechu" w różnych organach dostrzegalne poprzez badanie pulsu. Autor oświadcza: "tak jak w przypadku króla Wu, który uzyskał władzę ponad królestwem Chu, a następnie zaniedbał swą własną obronę. Król Yu skorzystał z jego bezbronnego stanu i tym samym odzyskał władanie nad swymi terytoriami".

"Działanie reguły wegetacyjnej jest dokonywane za pomocą ciepła, właściwością którego jest pochłanianie wilgotności."- (Summa Theologiae, 75, str.81)

4. Zdolność żywotna.

161. Moc którą członki ciała otrzymują zanim mogą nabyć podatność na zdolność doznawania i ruchu, oraz w celu dokonywania różnorakich funkcji życiowych jest nazywana "zdolnością żywotności". Blisko związaną z nią (sprawą) jest "oddech" a tym samym także emocje lęku i gniewu, ponieważ one zbieżne z rozwijaniem się i zwężaniem oddechu.

Zdolność żywotności = virtus vitalis = żywotność = wrodzone ciepło = "spirits" (cielesny, żywotny, naturalny, zwierzęcy) = oddech (który jest jej przejawem) = Duch = "udoskonalona postać cielesnej substancji lub płynu odnośnie którego wierzono iż działał jako pośrednik pomiędzy umysłem i gęstszą materią ciała" = "pewnego rodzaju bardzo subtelne ciało które przenika wszelakie części materialnego ciała i wlewa się do nich niczym esencja róży, olej w sezamie, masło w mleku" (pogląd Motazelite).

Po części odpowiada to "regule życia", a także po części "istotnej formie". Lecz nie jest to "dusza", jest to jedna z mocy duszy, dusza jest "skupiskiem życia", tj. zgromadzeniem zdolności i mocy które dopełniają materialne ciało. Dusza: ciało: wibracja: atom.

162. Teraz przejdziemy do rozwinięcia tego pobieżnego oświadczenia. Z jednej strony są tutaj ciała o gęstej substancji - organy i tkanki - które wywodzą się z gęstszych cząsteczek homorów odpowiedniego temperamentu, z innej zaś strony mamy tutaj "oddech" wywodzący się z rozrzedzonych osłabionych cząsteczek humorów odpowiedniego temperamentu.

163. Lekarze uważają wątrobę jako siedlisko produkcji gęstszej części humorów, a serce jako ośrodek produkcji ich rozrzedzonej części. Mówiąc rzeczywiście, gdy tylko spotkają się oddech i odpowiedni temperament, powstaje moc życiowa, a tym samym wszystkie członki ciała stają się zdolne do otrzymywania wszystkich innych zdolności (duszy) - wrażliwych i innych. Wrażliwe zdolności nie pojawiają się w oddechu i członkach ciała aż do chwili kiedy owa żywotna moc nie powstanie, a więc gdy nawet owe wrażliwe zdolności w określonym członku ciała zanikły, życie pozostanie w części aż moc życiowa zaniknie. Czyż ktoś nie napotkał w swej praktyce, jak jakaś kończyna jest pozbawiona wrażliwości wskutek paraliżu (czy to jako wynik jakiegoś temperamentu który czyni ją niezdolną do otrzymywania wrażeń lub ukazywania ruchu, czy też z powodu pewnych przeszkód wobec prądu z mózgu i nerwów w kończyny) lecz nadal jest żywa ? a także czyż ktoś nie odkrył iż jakaś kończyna która utraciła moc żywotną traci także wrażliwość oraz ruchliwość, umiera, zaczynając ulegać procesom rozkładu i gnicia ? To ukazuje iż moc która czyni jakąś kończynę żywą jest nawet w sparaliżowanym członku ciała, tak iż wrażliwość i ruchliwość może ponownie powrócić, gdy przeszkody uniemożliwiające je, zostaną usunięte. W rzeczywistości, nienaruszone posiadanie tej siły żywotnej czyni kończynę ciała zawsze gotową na przyjęcie omawianych cech. To co zaburza owe cechy nie zaburza mocy otrzymywania żywotnego oddechu, członek ciała sam w sobie nie jest martwy.

Ponadto, zdolność odżywiania nie jest tą która przygotowywuje jakiś członek ciała na otrzymywanie wrażliwości oraz ruchliwości. To nie zdolność odżywiania jest podstawową dla życia jakiegoś członka ciała. Nikt nie może rzec iż jakiś członek ciała obumrze gdy tylko zdolność odżywiania zostanie usunięta. Oświadczenie właśnie dokonane odnośnie sparaliżowanej kończyny równie dobrze odnosi się do zdolności odżywiania. Ponieważ czasami zdolność odżywiania zanika w jakimś członku ciała a jednakże ów członek ciała nadal żyje. Czasami zdolność odżywiania jest nienaruszona a pomimo to ów członek ciała zaczyna ulegać procesom wiodącym ku śmierci.

Następnie ponownie, czy jeśli to zdolność odżywiania jest tą która dostarcza moc wrażliwości i ruchliwości, to czyż rośliny także nie powinny posiadać owych mocy ?

164. Zatem jasne jest iż jest coś innego przygotowującego (członki ciała dla owych mocy), coś pokrewnego w temperamencie do ich samych - a tym czymś jest zdolność żywotna. To właśnie owa zdolność która przygotowywuje oddech w pierwszej chwili w której oddech rozwija rozrzedzone cząsteczki humorów. Jak mówi filozof Arystoteles, od owej chwili oddechu otrzymuje swój pierwszy początek i wszystkie inne zdolności wypływają z niego. Nie iż działalność owych zdolności są bezpośrednio wywodzące się z oddechu, bardziej niż wrażliwość (z czym zgadzają się doktorzy) wyłania się z zwierzęcego oddechu w mózgu aż do chwili kiedy wrażenie ruchu przekroczy krystaliczne soczewki lub język tudzież inne organy zmysłu. To właśnie wtedy gdy poszczególna część oddechu dotrze do odpowiedniej części mózgu tak iż staje się ona uzmysłowiona z temperamentem umysłu i dzięki temu staje się przyjęta do działań zdolności wyłaniających się z niej i spoczywających w niej. To samo odnosi się do przypadku wątroby i organów rozrodczych.

165. Opinie medyków różnią się od tego. Głoszą oni iż aż do czasu gdy temperament oddechu nie zostanie przemieniony w mózgu, oddech nie jest zdolny do odpowiadania duszy (anima, nafs), źródłu wrażliwości i ruchliwości. Lecz przyznają oni iż początkowy temperament oddechu odgrywa pewną rolę w umożliwianiu mu na otrzymanie pierwotnej zdolności żywotności. Ta sama rzecz dotyczy także wątroby i innych istotnych członków ciała. Z tego punktu widzenia, niemniej jednak, powinny mieć one osobną duszę (anima) dla każdego rodzaju działania, dusza powinna być w rzeczywistości zbiorowiskiem różnych dusz, zamiast być jednym pojedyńczym czynnikiem z którego wynika kilka zdolności.

Scholastycy argumentują przeciwko takiemu podsumowaniu.
"Jeśli człowiek jest rozumiany jako trzy lub dwie (dusze) używające ciała, to wskutek tego człowiek nie jest jedną istotą lecz dwoma lub trzema ponieważ jest trzema duszami, a przynajmniej dwoma. Jeśli to jest zrozumiane odnośnie rozumowej duszy tylko, tak iż zmysłowa dusza jest rozumiana jako będąca cielesnym kształtem, a rozumowa dusza, używająca zwierzęcego i uwrażliwionego ciała, jest człowiekiem, to ponownie może pociagać za sobą absurdalności, a mianowicie takie iż człowiek nie jest pewnego rodzaju zwierzęciem, lecz używa pewnego zwierzęcia, a przez to człowiek nie odczuwa lecz używa wrażliwej istoty. Ponieważ owe oświadczenia są niedopuszczalne, to niemożliwe jest aby były w nas trzy dusze różniące się w swej substancji, intelekcie, wrażliwości i odżywianiu".
(św. Tomasz, str. 144).

Jeśli pierwotny temperament pomaga oddechowi otrzymać pierwotną zdolność, a następnie moce żywotności, oddech i zdolności są jego udoskonaleniem. Pierwotna zdolność żywotna nie jest wystarczająca sama w sobie aby pozwolić oddechowi na odpowiadanie innym zdolnościom, lecz potrzebuje pierw pewnego zbliżonego temperamentu. Lekarze twierdzą także iż owa zdolność, poza utwardzaniem drogi dla "życia", samodzielnie rozpoczyna ruch rozrzedzonej duchowej substancji (tj. oddechu) ku rozmaitym członkom (organom) i jest czynnikiem który wnosi ograniczenie i rozszerzenie oddechu oraz pulsu. W tym towarzysząc życiu jest "namiętnością", w tym towarzysząc aktywności i działaniu umysłu oraz pulsu jest ono "działaniem".

166. Zdolność żywotna przypomina naturalne zdolności w tym iż jej działanie są poza zasięgiem woli. Przypomina ona zwierzęce (wrażliwe) zdolności w prowadzeniu przeciwnych działań - a mianowicie, poszerza i zwęża w tym samym czasie, skutkując dwoma przeciwnymi sobie ruchami naraz.

167. Odmienne używanie owych sformułowań w filozofii i medycynie.
Kiedy starożytni używają słowa "dusza" (nafs), to odnoszą się do ziemskiej lub cielesnej duszy, udoskonalenia cielesnego ciała, które jest jej instrumentem, źródła wszystkich owych zdolności od których zależą ruchy i rozmaite cielesne działania. Naturalna zdolność, w medycynie, odpowiada więc "zwierzęcej" zdolności w filozofii. Dusza (nafs) nie jest rozumiana w tym sensie lecz jest "mocą z której wyłania się zrozumienie i dobrowolny ruch". Naturalna zdolność, w filozofii, oznacza, "wszelaką zdolność z której wyłaniają się wszelakie działania ciała". Lecz nie jest to "zdolność zwierzęca" w medycynie a naturalna zdolność wyższego rzędu niż ta nazwana "naturalną" w medycynie. Tak więc, jeśli naturalna zdolność jest określona jako "to co jest używane w odżywianiu lub przetrwaniu poszczególnej osoby lub rasy", następnie inne i trzecie określenie może być konieczne do przedstawienie tej innej zdolności. Gniew, lęk oraz podobne emocje są żądzami tej samej zdolności i z pewnością wynikają z zmysłów, osądu i zdolności rozumowania.

Dowód istnienia tej trzeciej zdolności oraz jej bycia pojedyńczą lub wieloraką, jest sprawą dla nauk naturalnych, które są częścią filozofii.

Wyrażone w innej postaci.

Określenie w Filozofii. Cielesna Dusza
(niższy rozum).
Naturalna Zdolność. Zwierzęca Zdolność.
Odpowiadające określenie w Medycynie. Zwierzęca Zdolność. (Wyższa) Naturalna Zdolność. Naturalna Zdolność.
Zasięg określenia. Siedlisko ruchliwości, czynności, działania. Siedlisko namiętności i punkt początkowy "zrozumienia". Wegetatywne Działania.

Istotny temat "oddechu" wymaga dalszych objaśnień w tej sprawie. Ciągłość "Kanonu Medycyny" zostanie tutaj przerwana poprzez wprowadzenie początkowego rozdziału "De viribus cordis" i dodatku wyjaśniającego.


< Wstecz | 17

Powrót do działu Awicenna: Kanon Medycyny







ميترا / मित्र / Ми́тра / Mitra
Mitra Taus Melek

Misja | Polityka Prywatności | | Kontakt | Zgłoś Błąd | Pióropusz.Net | Magical-Resources.Net
Wyszukiwarka zasobów Portalu Mrooczlandia
Internationale: Российская Федерация | English language | Deutsche Sprache | China | Lingvo Internacia

Portal Mrooczlandia www.Mrooczlandia.com
Wszelkie prawa zastrzeżone ©