Portal Mrooczlandia





[ ابن سینا / Tib konunlari; Kanun fi't-tibb / Awicenna: Kanon Medycyny ]

Tezy V: Członki Ciała.

I. Jakie są członki ciała i z czego się składają.

114. Członki ciała wywodzą się głównie z zmieszania humorów, tak jak humory wywodzą się pierwotnie z pokarmu, a pokarm jest głównie złożony z wymieszanych "żywiołów".

115. Są proste członki i są złożone członki ciała. Prostymi członkami ciała są te których struktura jest w pełni jednorodna, tak iż ich nazwa opisuje je w całości, np. mięso, kości, nerwy itp. Złożonymi członkami ciała są te w których jedno i to samo słowo nie jest prawidłowymi opisem wszystkich ich części. Dla przykładu, w przypadku "ręki", "twarzy" - część twarzy nie jest "twarzą", część ręki nie jest "ręką". Owe członki ciała nazywane są "przyrządami" ponieważ są one przyrządami dzięki którym są urzeczywistniane namiętności i działania umysłu ("duszy").

Organ pomocniczy Organ zmysłowy Płuca Żołądek i Wnętrzności Część składowa humorów
Doprowadzający.
Zdolność przyciągania.

Żyły.
Główny organ. Mózg.
(Zwierzęcy oddech).
Serce.
(Żywotny oddech).
Wątroba.
(Naturalny oddech).

Zdolność wypierania.

Gruczoły Płciowe.
Najbliższy organ pomocniczy
Odprowadzający.
Nerwy.
Tętnice.
Pęcherzyk żółciowy.
śledziona.
Nerki.

Zdolność wypierania.
Kanały i przydatki genitalii.
Odległy organ pomocniczy.
(Podstawowe tkanki).
Kości, Chrząstka, więzadła, mięśnie, sploty, ścięgna, membrany (błony). "Mięsisty" tłuszcz. Przewód jelitowy.

116. Proste Członki ("podstawowe tkanki".) Proste w scholastycznym sensie - jednolite, niepodzielne.
I . Kości.
Są wystarczająco twarde aby utworzyć podstawę ciała jako całości i dostarczają możliwości niezbędnych do dokonywania przez nie swych ruchów.
II. Chrząstka.
Będąc bardziej miękka niż kość, może się zginać, lecz mimo to nadal pozostaje twardsza niż wszystkie inne członki ciała. Została stworzona na potrzeby dostarczenia osłony pomiędzy twardą kością a miękkimi członkami ciała, tak aby owe ostatnie nie zostały zranione kiedy zostaną narażone na przewrócenie się lub uderzenie tudzież zgniecenie. Jest to ukazane w przypadku łopatki i kości ponad osierdziem, oraz żebrami, także w przypadku nagłośni oraz wyrostka mieczykowatego. W przypadku stawów, chroni ona tkankę od rozdarcia przez twardą kość. Daje możliwość mięśniom na poszerzanie się w miejscach gdzie żadna kość nie daje im oparcia lub wsparcia (np. mięśnie powiek), a także daje punkt przyczepności dla mięśni nie będąc dla nich zbyt twarda (np. w nagłośni).
III. Nerwy.
Są to struktury wyrastające z mózgu lub rdzenia kręgowego. Są one białe, miękkie, giętkie, trudne do roztarcia i są tworzone aby służyć:
(a) odczuwaniu,
(b) ruchom członków ciała.
IV. Ścięgna.
Są one formami zakończeń nerwów. Przypominają nerwy w swym wyglądzie. Są one przyczepione do ruchomych członków ciała i kiedy mięśnie kurczą się oraz rozluźniają, części do których ścięgna są przyczepiają poruszają się tam i z powrotem. Mogą one czasami rozszerzać się kiedy mięśnie się rozciągają a następnie zwężać ponownie względem siebie, wydłużając się i skrócając niezależnie od wydłużania się oraz skracania mięśni. Czasami jest tak z powodu oddziaływania więzadeł. Wyższa część mięśni nazywana jest "mięsem", tym co pozostawia ciało i przechodzi do stawu, trzymając je oboje blisko siebie, są "ścięgno".
V. Więzadła.
Owe struktury mają wygląd i wrażliwość nerwów. Są ich dwa rodzaje: prawdziwe i fałszywe. Owe drugie rozciągają się do mięśni. Pierwsze zaś nie sięgają tak daleko aż do mięśni, lecz jedynie łączą dwa końce kości w ściśle umocowany staw razem. To fałszywe więzadło nie ma czułości więzadła i nie jest bolesne gdy się go dotyka lub pociera. Pomocnicze więzadła są strukturami przyczepionymi do nich jak już zostało to wyjaśnione.
VI. Tętnice.
Owe struktury wyrastają z serca, są one puste w środku, wydłużone, włókniste i posiadają konsystencję więzadeł. Ich ruch opiera się o rozszerzanie i zwężanie, które odróżnia je od żył. Są stworzone w celu umożliwieniu sercu przewietrzenia z ciemnego oparu z niego i oddech (współcześnie rzeklibyśmy "tlen" zamiast "oddech") jest rozprowadzany dzięki nim do wszystkich części ciała.
VII. Żyły.
Przypominają tętnice prócz tego iż wyrastają one z wątroby i nie pulsują. Ich celem jest rozprowadzenie krwii po wszystkich częściach ciała.

(Tak jak mówi to tekst "po wszystkich częściach ciała". Z tego co wiemy, wierzono w to iż krew opuszcza serce udając się do wszystkich części ciała, a tym samym przepływa żyłami do wszystkich części ciała. Tętnice niosą oddech. Żyły dostarczają pożywienie. Serce tym samym rozprowadza krew po ciele z obu swych stron przenosząc ją do cieńkich naczyń włosowatych które są znane dla obu tych rodzajów naczyń krwionośnych. Lecz nie wydaje się aby owa dwa przepływy były w przeciwnych kierunkach, lecz raczej jakby na równi wypływały z serca jak też i wpływały do niego. Przekonanie iż owe dwie ilości krwii nie były równe są prawdziwym powodem nie zachodzenia prawdziwego dosłownego jej krążenia. W istocie, jest to równość owych dwóch ilości którą Harvey dowiódł w celu udowodnienia faktu krążenia krwii.)

VIII. Membrany.
Owe struktury są stworzone z skrajnie cienkich splecionych włókien które są niesłychanie delikatne. Ich celem jest:
(a) tworzenie zewnętrznej powłoki dla innych struktur, a tym samym
(b) zachowywanie kształtu i zakresu owych struktur,
(c) wspieranie członków ciała,
(d) za pomocą ich włókien łączenie razem nerwów i więzadła z członkami ciała, dla przykładu trzymają nerki w swym miejscu,
(e) udzielenie wrażliwości członkom ciała które same z siebie są niewrażliwe, ponieważ poprzez dostarczenie czułego okrycia umożliwiają one członkom ciała bycie świadomymi wszystkiego co je spotyka. Dla przykładu: płuca, wątroba, śledziona, nerki, wszystkie one są same w sobie nieczułe i nie nie odczuwałyby dotknięcia gdyby nie było pewnego rodzaju membrany ponad nimi. Naprężenie wskutek wzdęcia lub zapalnej wydzieliny w organie są odczuwalne dla nas tylko dzięki obejmowaniu organu przez membranę która się wokoło niego rozciąga, lub, w przypadku jakiejś masy zapalnej, odczuwania swej wagi.

IX. Mięso.
"Mięso" zawiera mięśnie, powięź, ścięgna, więzadła, tkanki łączne itd. wszystko razem. Mięso jest tym co wypełnia przestrzeń wewnątrz członków ciała, tym samym nadając im jędrności i solidności.

117. W każdym członku ciała jest jakaś naturalna zdolność (zdolność wegetacyjna) która służy ich własnemu odżywianiu. Ta zdolność jest mocą dzięki której przyciąganiu, zatrzymywaniu, przyswajaniu, powiązaniu z środkami odżywczymi i wydalaniu zbędnej materii, owe członki ciała są zabezpieczone. Członki ciała mogą także być podzielone zgodnie z tym. Lecz poza tym, niektóre członki ciała posiadają dalszą zdolność które udziela się im od innych członków ciała, podczas gdy inne nie posiadają takowych. Inne członki ciała ponownie mogą mieć inną zdolność która udziela się im z innych członków ciała, a niektóre nie mają takowej innej zdolności.

Poniższe powiązania mogą być więc podsumowane następująco:
(a) otrzymywanie a także nadawanie jakiejś zdolności.
{b) nadawanie i nie otrzymywanie jakiejś zdolności.
(c) otrzymywanie lecz nie nadawanie jakiejś zdolności.
(d) brak zarówno nadawania jak i otrzymywania jakiejś zdolności.

118. Nie ma żadnej wątpliwości odnośnie istnienia pierwszych wymienionych. Wszyscy zgadzają się w tym iż mózg i wątroba zarówno otrzymują ich siłę życiową, naturalny żar i oddech z serca, jak też w tym iż każde z nich jest także punktem początkowym innej zdolności która wyrusza z nich do innych organów. Lecz są tutaj pewne rozbieżności odnośnie drugiej wymienionej. Jest tak w związku pomiędzy mózgiem a doznaniami, czy doznania są ograniczone do (dosłownie) mózgu, czy też nie ? W związku pomiędzy zdolnością odżywiania a wątrobą, to czy jest ono całkowicie w wątrobie czy też nie ?

119. Następnie, także, odnośnie serca. Jest wielka rozbieżność pomiędzy filozofami a medykami. Wielki Filozof rzekł iż serce jest członkiem ciała który daje zdolność lecz nie otrzymuje zdolności, jest to nagłębsza podwalina wszelakich zdolności i daje zdolność odżywiania, życia, zrozumienia, ruchu dla wielu innych członków ciała - podczas gdy medycy (i niektórzy z starożytnych) uważali te zdolności za będące rozproszone wśród wielu członków ciała (zdolność odżywiania w wątrobie, siły żywotnej w sercu, zdolności umysłowe w mózgu), stąd też nie może być żadnej takiej rzeczy jak członek ciała obdarzający zdolnościami bez bycia obdarzanym zdolnościami. Niemniej mimo iż lekarze są wiarygodni i sensowni, to staranne rozważanie ukazuje iż argument Filozofa jest o wiele bliższy prawdzie.

"Są umysły komórek w wątrobie i mózg wątroby - mózg który zarządza działaniami komórek wątroby. Ponad mózgiem wątroby i ponad mózgiem żołądka oraz mózgiem serca jest ogólny fizyczny umysł, zaś ponad owym ogólnym fizycznym umysłem, a także ponad umysłem rozumowym jest jeszcze wyższy umysł. Taka jest hierarchia i królestwo w naszym wnętrzu." (Miles, str. 92).

120. Odnośnie trzeciego powiązania, uważamy iż nie może być tutaj żadnych wątpliwości odnośnie faktu iż pewne członki ciała otrzymują lecz nie obdarzają innymi zdolnościami. Tak więc, mięso otrzymuje moc odczuwania i życia, lecz nie dzieli się w zamian żadną mocą która z niego wynika.

121. Odnośnie czwartej - tutaj także jest rozbieżność zarówno pośród medykami jak i filozofami. Z jednej strony uważa się iż nieczuła kość i mięso oraz im podobne nie mogą kontynuować swego życia bez owych mocy które spoczywają w nich, stąd też nie muszą one otrzymywać - to iż owe moce dostarczane przez pożywienie przekazywane do nich jest odpowiednie i stąd też one ani nie dostarczają mocy dla innych członków ciała, ani też inne członki ciała nie obdarzają je mocą. Przeciwną opinią jest to iż mocy owych członków ciała nie spoczywają w nich, lecz są tworzone w wątrobie i sercu, a kiedy one docierają do owych członków ciała, spoczywają w nich. Nie ma sposobu na zdecydowanie pomiędzy dwoma poglądami poprzez argument lecz niezdolność do tego nie przeszkadza w praktyce. Odnośnie pierwszego z owych dwóch poglądów, ktoś musi uświadomić sobie iż nie ma znaczenia czy serce jest źródłem doznania i dobrowolnego ruchu w mózgu, czy też nie, to czy źródłem zdolności odżywiania jest wątroba, czy też nie. Nie ma to znaczenia czy mózg sam w sobie jest źródłem mocy duszy, lub czy owe moce wynikają z serca. W każdym przypadku jest to jedynie powiązanie / związek. Jeśli wątroba jest punktem wyjściowym zdolności odżywiania, to jest to także w powiązaniu z innymi członkami ciała.

Następnie jeśli chodzi o drugi z owych poglądów, to ktoś musi uświadomić sobie iż nie ma znaczenia czy naturalna zdolność jest w jakimś członku ciała niczym kość posiada jakąś w sobie wrodzoną z uwagi na swój temperament, lub czy też wynika pierw z wątroby, czy też nic z tego nie jest prawdą. Ktoś musi raczej uświadomić sobie iż zdolność może wogóle nie występować tutaj dla wątroby i stąd też jeśli ścieżka jest utrudniona to kość może przestać otrzymywać konieczne pożywienie i jej działanie ulegnie zaprzestaniu - dokładnie tak jak w przypadku ruchu kiedy pewne połączenia nerwowe z mózgiem ulegną uszkodzeniu. Jest tutaj naturalna zdolność w kości tak długo jak długo jest zachowany jej temperament.

122. Cała rozbieżność zanika dzięki potraktowaniu pewnych członków ciała jako istotnych lub głównych, niektórych jako pomocnicze, zaś jeszcze inne jako ani nie istotne ani pomocnicze.

123. Podział Członków Ciała na Pierwotne (istotne dla czynności życiowych) i Pomocnicze.
Główne (lub istotne dla czynności życiowych) organy są tymi z których wynikają główne zdolności ciała - tj. zdolności niezbędne zarówno dla życia poszczególnej osoby jak też i dla życia rasy owej osób.

"W ciele jest część której dźwięk istnienia jest dźwiękiem pozostałych i której milczenie, jest także milczeniem pozostałych. Jest to serce".
(Burton: Noc 80).

Główne organy niezbędne dla życia poszczególnej osoby są trzy:
1 - Serce, źródło lub punkt początkowy mocy życiowej, lub wrodzonego ciepła.
2 - Mózg, siedlisko zdolności umysłowych, doznań i ruchu.
3 - Wątroba, siedlisko zdolności odżywczych lub wegetatywnych.

Narządzami skupionymi na podtrzymaniu życia rasy są: trzy wyżej już wspomniane oraz:
4 - organy rozrodcze, niektóre z nich są istotne a inne zaś pomocnicze. Istotnymi funkcjami jest tworzenie narządów rozrodczych, pomocniczymi funkcjami są te które nadawają formę męską i żeńską oraz temperament. Owe działania są nieoddzielne od rasy lecz jednakże nie odgrywają żadnej roli w istotnym życiu.

Organy pomocnicze są dwojakiego rodzaju:
(a) przygotowawcze,
(b) czysto lub całkowicie pomocnicze.
Owe pierwsze wchodzą do działania zanim główne członki ciała mogą zacząć odgrywać swą rolę. Czysto pomocnicze członki ciała wchodzą do działania po tym jak zaczęły działać główne członki ciała. Jest to praktycznie wykazane w poniższej tabelce:

Członek przygotowawczy. Członek obsługiwany. Członek pomocniczy.
Płuca. Serce. Aorta.
Żołądek. Wątroba. Żyły.
Wątroba z innymi członkami odżywiającymi i strażnikami oddechu. Mózg. Nerwy.
Jądra lub jajnik. Organy rozrodcze. Penis i tkanki prącia (oraz kanały).
Żeńskie kanały prowadzące nasienie do miejsca zapłodnienia. Macica jako organ udoskonalający cechy nasienia.

124. Podział członków ciała zgodnie z ich działaniem.
Galen podzielił części ciała na te które skutkują jakimś działaniem (np. serce), te które towarzyszą działaniu (np. płuco) i te które podlegają obydwu powyższym (np. wątroba). Lecz z swej strony, uznaję jako "działanie" tego szczególnego rodzaju działanie za pomocą które jakiś określony członek ciała spełnia utrzymanie życia osoby lub podtrzymania gatunku. Tak więc, serce powoduje powstanie oddechu. Działanie jest wspierane kiedy jeden członek ciała jest przygotowany na otrzymanie działania innego członka, stąd też dopełniający proces zarówno dawania życia poszczególnej osoby lub krzewienia rasy. Tak więc, płuca przygotowują powietrze. Wątroba przeprowadza pierwsze trawienie jak też i przygotowywuje na trzecie i czwarte trawienie. Bardziej doskonałym działanie wątroby jest w odniesieniu do drugiego trawienia, bardziej prawdopodobne jest to iż krew jest stworzona tak aby być odpowiednia dla odżywiania tkanek. Stąd też z uwagi na to odpowiednie wątroba dokonuje działania, tak wielce jak wątroba towarzyszy w dokonanywaniu następnego działania, jest ona przygotowaniem do tego działania.

125. Podział członków ciała z uwagi na ich pochodzenie.
Niektóre członki ciała biorą swe pochodzenie z nasienia, a mianowicie: członki stworzone niczym części, poza mięsem i tłuszczem. Inne członki ciała wyłaniają się z krwii, a mianowicie mięso i tłuszcz. Inne członki ciała wyłaniają się zarówno z męskiej jak i żeńskiej "spermy". Zgodnie z nauczaniem filozofii, proces tworzenia może być porównany z procesem który ma miejsce w fabryce sera. Tak też męska "sperma" jest równoważna czynnikowi krzepnięcia mleka, zaś żeńska "sperma" jest równoważna ścinaniu się mleka. Punktm początkowy krzepnięcia jest w podpuszczce, tak też punkt początkowy skrzepu "człowieka" jest w męskim nasieniu ("Uczyniliśmy zarodek życia pewnego rodzaju skrzepem" - Koran 23,14). Tak jak początek krzepnięcia jest w mleku, tak też początek krzepnięcia postaci ludzkiej spoczywa w kobiecej "spermie". Wtedy, tak jak każdy z owego dwojga - podpuszczka i mleko - wejście do "substancji" sera które z tego wynika, tak też każde z obojga - męska i żeńska sperma - przechodzi w "substancję" "embrionu".

Słowo "sperma" jest tutaj bardziej dokładne niż "nasienie".
Nasienie = x + sperma. Stąd też nie jest niepoprawnym aby mówić o "kobiecej spermie". Zważ iż tylko część plemnika wchodzi do nowej istoty ludzkiej i nie całe jajeczko.

Paracelsus napisał iż "sperma" nie jest widocznym płynem nasiennym człowieka, lecz raczej regułą półfabrykatu zawartą w niej, lub pewnego rodzaju "aura seminalis", dla której, nasienie służy jako pewnego rodzaju nośnik (De generatio hominis: Hartmann, str. 72). W innym miejscu pisze on: "matryca przyciąga ziarno obu osób, wymieszane z nasieniem a następnie wydala nasienie, lecz zachowuje spermę. Tak też ziarno wnika do matrycy. Matryca nie oznacza rzeczywiście jedynie łona kobiety, całe ciało kobiety jest matką, matrycą." - (De morbo. matric).

Galen daje przeciwne doniesienia. Uważa on iż każda z sperm posiada zarówno moc zagęszczania jak i zdolność odbiorczą dla zagęszczania, tak iż mówi on iż moc zagęszczania jest mocniejsza u mężczyzn niż u kobiet, lecz odbiorcza zdolność do zagęszczania jest mocniejsza u kobiet niż u mężczyzn. Lecz rzeczywista prawda o materii jest objaśniona w naszym dziele dotyczącym podstawowych zasad nauk naturalnych.

126. Związek pomiędzy krwią miesięczną a zarodkiem.
Podczas ciąży, krew która jest innaczej wydzielana z kobiety w czasie menstruacji staje się odżywcza (dla zarodka) w trojaki sposób. Jedna część zmienia się na podobieństwo substancji spermy i członków ciała wywodzących się z niej. Jest to odżywka która pozwala na to aby wzrost miał miejsce. Inna część nie jest odżywką w tym stylu, lecz jest zdolna do bycia dołączoną do materiału który wypełnia szczeliny w pierwotnych członkach i staje się mięsem oraz tłuszczem. Trzecią częścią jest materiał ulegający rozkładowi i nie przydatny dla żadnego z dwóch poprzednich celów. Pozostaje on w tej samej sytuacji aż do czasu narodzin, a następnie jest wtedy wydalany wraz z dzieckiem. Po narodzinach, krew którą wątroba niemowlęcia tworzy zajmuje miejsce matczynej krwii. Wyrasta ona z pewnego organu który został utworzony z matczynej krwii.

127. Mięso niemowlęcia wywodzi się z nagromadzenia krwii, zagęszczonej przez ciepło i suchość [por. fakt iż umiarkowany stopień ciepła ścina białko jajka]. Tłuszcz niemowlęcia wywodzi się z wodnistości i konsystencji krwii, którą chłód zagęścił a ciepło się rozproszyło.

128. Naprawa uszkodzonych członków.
(a) Członki wywodzące się z spermy.
W przypadku utraty ciągłości w członkach wywodzących sie z spermy, może nastąpić jedynie odbudowa i to tylko w kilku z nich, a jeśli osoba jest szczupła z natury oraz nie przekroczyła wieku młodzieńczości. Owymi członkami są: kości, małe rozgałęzienia i skupiska żył oraz arterii. Lecz kiedy rozerwanie nastąpi w takich członkach jak kość i nerwy, nigdy nie odrosną znowu.

(b) Członki wywodzące się z krwii.
Jeśli członki które wywodzą się z krwii ulegną uszkodzeniu, to odnowią się z podobnej substancji, np. mięsa.

(c) Członki wywodzące się zarówno z krwii jak i spermy.
Jeśli członek ciała który jest uszkodzony wyrasta zarówno z krwii jak i spermy, to, gdy niezbyt dawno temu sperma tam była, będzie on odbudowany (np. w wieku młodzieńczym) chyba że krew uległa zmianie swego temperamentu. W tym przypadku odbudowa nie będzie miała miejsca.

129. Doznania i ruch są czymś przekazywanym do jakiegoś członka ciała poprzez jeden poszczególny nerw, czasami poprzez kilka nerwów. W każdym przypadku nerw jest źródłem mocy.

130. Membrany które okrywają organy wewnętrzne.
Wszystkie one wyrastają zarówno z pleury (opłucnej) lub otrzewnej. Owymi członki w tułowiu, które wywodzą swą tkankę okrywową z pleury są: przepona, żyły i arterie, płuca. Owe organy w brzuchu są pokryte przez otrzewną która okrywa mięśnie ściany jamy brzusznej.

131. Budowa członków ciała.
Wszystkie członki ciała są zarówno mięsiste lub włókniste (niczym mięso napotykane wszędzie w mięśniach), lub są pozbawione włóknistej struktury (np. wątroba). Włóknista budowa występuje wraz z zdolnością ruchu - dobrowolne w przypadku mięśni zależnych od woli, mimowolne w przypadku macicy i żył. Złożone ruchy, niczym połykanie, zależą od kierunku włókien będących różnymi - podłóżnymi, skośnymi, poprzecznymi. Włókna wzdłużne tworzą przyciąganie, skośne włókna powodują wydalanie lub ruch przesuwający, włókna poprzeczne chwytają i trzymią.

Nawet kiedy jakiś członek ciała posiada tylko jedną powłokę okrywową, co jest prawdą w przypadku żył i pęcherza moczowego, to nadal są w nim trzy rodzaje włókien które przeplatają się wzajemnie z sobą. Członki ciała które posiadają dwie warstwy zewnętrznych włókien poprzecznych, oraz inne z wewnętrznej strony. Włókna wzdłużne kierują się ku wewnętrznej powierzchni. Celem tego ułożenia jest to aby przyciąganie i wypychanie nie następowało natychmiast, podczas gdy nie ma zastrzeżeń wobec czynności przyciągania i trzymania oraz chwytania występujących jednocześnie - poza przypadkiem jelit, gdzie nadmierne przetrzymywanie jest niekorzystne, podczas gdy przyciąganie i wypychanie są bardzo istotne.

132. Puste (rurowe) członki ciała które zawierają substancje odmienne od składników swych ścianek posiadają czasami jedną powłokę, czasami zaś dwie. Obecność dwóch powłok okrywowych służy poniższym celom:
(1) Dostarczenia niezbędnej siły dla ścianek, tak aby nie było ryzyka iż zabraknie odpowiedniej siły ruchu w dowolnym czasie, np. arterie.
(2) Zapewnienie aby zawartość nie rozproszyła się lub nie uciekła. Jedna powłoka okrywowa mogłaby być niewystarczająca aby zachować tak ulotną substancję jak oddech którą zawierają arterie, mogłoby to wywołać ryzyko pęknięcia lub ciężkich urazów zbyt wielkich, w którym to przypadku bardzo prawdopodobnie zaszłaby śmierć wskutek wykrwawienia się. (Zważmy na to iż Awicenna wiedział iż arterie zawierają krew). Jest to bardzo wielkie ryzyko.
(3) Tam gdzie jest zapotrzebowanie na silne ssanie i wypychanie, korzystne jest posiadać odrębne narządy dostępne do przeprowadzenia obydwu tych działań aniżeli rozdzielać obie te moce na jednej powłoce. Znajduje to zastosowanie w przypadku żołądka oraz wnętrzności (jelit).
(4) Tam gdzie każda powłoka okrywowa członka ciała spełnia swe własne działanie, lub każde działanie wymaga swego własnego odrębnego temperamentu. Tak więc, w przypadku żołądka, jest tutaj potrzeba mocy odczuwania (która może jedynie istnieć w tkance zawierającej nerwy) a także jakiejś mocy do wykonania ruchów trawienia (do czego jest potrzebna mięsista tkanka). Stąd też każda potrzeba jest zaspokajana przez swą własną powłokę - zawierającą nerwy tkankę dla mocy odczuwania, mięsistą powłokę dla mocy wykonywania ruchów zawartych w czynności trawienia. Natura uczyniła wewnętrzną powłokę zdolną do oczuwania, a zewnętrzną powłokę do bycia mięsistą. Działanie odczuwania wymaga prawdziwego kontaktu z tkanką nerwową, co jest prawdą w przypadku zmysłu dotyku, lecz zdolność ruchu aby umożliwić trawienie nie wymaga kontaktu z materiałem do strawienia z mięsistymi ściankami powłoki okrywowej.

133. Pewne członki ciała (np. mięso) posiadają temperament tak bliski temperamentowi krwii iż owa ostatnia musi ulegać lekkiej zmianie w celu dokonania odżywienia owych członków ciała. Wskutek tego nie ma tutaj potrzeby istnienia otworów lub pustych przestrzeni tudzież jam w owych członkach, gdzie przechowywany materiał odżywczy oczekuje na swą przemianę w swą własną substancję. W takich członkach ciała pożywienie natychmiast staje się tożsame z ich własną substancją.

134. Lecz inne członki ciała (np. kości) posiadają temperament który jest bardzo odmienny od temperamentu krwii. Stąd też, zanim będą mogły zostać odżywione, krew musi ulec pewnym ciągom następujących po sobie przemian nim stanie się podobna do nich w swej substancji. To właśnie dlatego są stworzone puste przestrzenie w których pożywienie może być przechowywane odpowiednio długo aby umożliwić zajście przemiany. Jest to prawdą w przypadku kości udowej oraz kości ramiennej. W przypadku żuchwy liczne szczeliny są w niej widoczne rozproszone. W ten sposób więcej pożywienia może być przystosowane niż jest konieczne w danej chwili, a przemiana na ich podobieństwo może zachodzić powoli.

135. Wreszcie silne członki wydzielają swą materię odpadową do sąsiednich słabszych członków. Tak zachowuje się serce wobec pachwy, mózg wobec tkanek za uszami, wątroba wobec pachwiny.

Następne cztery podrozdziały tekstu są opuszczone. Dotyczą one anatomii kości, mięśni, nerwów oraz naczyń krwionośnych i są oczywiśnie nietrafne w porównaniu z współczesną anatomią.

Starożytna anatomia była krytykowana za pozwalanie sobie opierać się na sekcji małp i innych zwierząt, wyraźnie wypatrując ważnego czynnika przypadku, dając wrażenie braku bystrości i wnikliwości w owych czasach. Lecz w naszych czasach, gdy zdolność i wnikliwość zajęły swe należyte miejsce, uważa się za dopuszczalne aby opierać swe wnioski w królestwie fizjologii i patologii oparte na laboratoryjnych reakcjach uzyskanych z tego samego rodzaju zwierząt. Niektórzy badacze są poruszeni możliwym niedostatkiem uzyskanych w ten sposób danych, lecz tworzy to zaletę konieczności. To może także być twierdzone o Awicennie.

Awicenna szukał sposobu na wyrażenie pewnej prawdy w owych podrozdziałach jak też i w innych częściach Kanonu, toteż korzystne jest streścić to i rozwinąć to dalej w świetle współczesnej wiedzy. Poniżej są przedstawione niektóre z takowych rozważań.

Zróżnicowanie w anatomicznej strukturze które są dostrzegane w całym królestwie zwierząt są przejawem zróżnicowanej natury i wymagań z uwagi na rodzaj zwierzęcia. Lecz zajmując się anatomią porównawczą jest tak zazwyczaj z uwagi na ewolucję jako najistotniejszy czynnik, i następuje tym samym wtrącenie fałszywego znaczenia zjawisk. Mówimy o zwierzętach jako "wyższe" i "niższe" dla wygody, lecz całkowicie wszystkie są one równe, ponieważ "każde stworzenie posiada taką doskonałość jaka była dla niego aby ją uzyskać." (św. Tomasz, str. 108) i swe miejsce zgodnie z "końcem" dla którego zostało powołane do swego istnienia, słowo "koniec" w scholastycznym sensie rozumienia. Właściwe użycie teorii ewolucji w anatomii porównawczej, niczym owa teoria Ehrhch'a w odniesieniu do odporności, jest tym co pozwala na zapamiętanie wielu odrębnych faktów. Wzniesienie ich obojga do godności "prawdy" wymaga przeoczenia podstawowych cech natury istoty.

Zniekształcenia.
Mogą być one wyjaśnione opierając się na teorii ewolucji, używając pojąć "odwrócenie", "atawizm" itd. kiedy jakaś określona osoba jest badana z uwagi na swój "koniec" (w scholastycznym sensie rozumienia) odmienne koncepcje wychodzą na jaw. Lecz ponieważ to niesie z sobą zagadnienia z wydarzeń należących do kategorii moralności ("do trzeciego i czwartego pokolenia"), problem natychmiast jest unikany. Taka koncepcja nie powinna być wypaczana przez istnienie zniekształceń wśród zwierząt.

Wewnętrzna struktura ciała jest zawsze zmienna mimo iż anatomiczna struktura wydaje się pozostawać niezmienna.
Stąd też jest możliwe ujrzeć w owych strukturach jedynie miejsce dla różnych zdolności i działań dotyczących fizycznego, umysłowego i emocjonalnego życia poszczególnej osoby. Porównując z jej istnieniem w schemacie rzeczy, anatomiczne szczegóły są bardziej "chwilowymi przedstawieniami". Aby przytoczyć szczególny przykład, ktoś może potraktować ośrodki tworzące krew jako (chwilowe) punkty spotkań dwóch żywotności.

Związek pomiędzy strukturą a działaniem.
Tworzy to klasyczny temat w literaturze medycznej - tej w której Galen traktował anatomię jako wyrażenie φ ν σ ζ ς . Taki teologiczny pogląd nie jest lubiany współcześnie - i - w rzeczy samej błędny (jak Galen to uczynił) odnośnie głównej zasady wyrażanej na owych stronach. Aby użyć symbolizmu opisanego daleko wcześniej, ukształtowana Materia nie jest "wyrażeniem" Formy. W powiązaniu struktury z działaniem musimy zawsze o tym pamiętać. Przykłady dostępne dla Awicenny, uderzające jak wydawały się być dla niego, są przewyższane przez te możliwe dzięki współczesnej wiedzy. Tak więc, harmoniczny ciąg wydarzeń, zarówno w czasie jak i przestrzeni, jest dostrzegany w całym ciele. Wynik różnych soków trawiennych, uzyskanych osobno, lecz zgranych w czasie jest także zgrany odnośnie miejsca. Wynik żółci, dla przykładu, jest umieszczany - czasem jako delikatna strużka, czasami w strumieniu, czasami w większych ilościach i to w zgraniu z czynnością wiązek mięśni poniżej membran z wydzielanymi płynami trawiennymi, w których to zarówno różne rodzaje nerwów jak i naczyń odgrywają pewną istotną rolę. Z wielu innych przykładów, poniższe możemy przytoczyć. Żyły nadnerczy łączą się z przedsionkiem żyły głównej w określonym punkcie, w celu zabezpieczenia tego aby wydzielina nadnerczy mogła wniknąć do krwii na czas aby otrzymać uaktywniające substancje dostarczane dla niej przez wątrobę zanim staną się one wystawione na działanie tlenu dostarczanego przez oddychanie, ponieważ w innym przypadku ich uaktywnienie byłoby zniweczone.

Wykraczanie organów, płynów itp. poza ich anatomiczne granice.
Zostało to już wspomniane na początku rozdziału. Tak więc:
(a) "serce" zawiera układ tętniczy i coś więcej, "wątroba" obejmuje układ żylny i coś więcej, "mózg" podobnie przekracza poza granice organu wewnątrz czaszki rozciągając się aż do skórnych zakończeń nerwowych. To właśnie dlatego jakiś "sprawdzian działania" dla określonego organu nigdy nie jest zadowalający.
(b) Kanały naczyniowe i puste przestrzenie wewnątrz tkanek są prostymi odgraniczeniami płynów od sąsiednich tkanek. Rzeka istnieje ponieważ jest tam woda która może płynąć, oraz przypadkowo jest pewnego rodzaju "cechą anatomiczną" krajobrazu, służąc różnym celom. Jej obecność jest pewną wskazówką, ciągnąc się tak długo jak to tylko możliwe, pewnych nieprzerwalnych zmian zachodzących w Naturze w całości. Używając innych słów, kanały naczyniowe są materialnym urzeczywistnieniem strumyka krwii, lub, prądu "życia" czyniącego naczynia krwionośne jako oddzielone.
(c) Humory ciała krążą także w delikatny sposób który możemy spróbować ukazać w następujący sposób: humor sangwiczny nie jest tylko w naczyniach krwionośnych lecz jest także w kanałach limfatycznych; humor surowiczny porusza się w przestrzeniach tkanki łącznej jak też w układzie chłonnym, i pojawia się także w formie "eau de constitution" (wodnistych tworach) tkanek; humor żółciowy może podążać śladami cholesterolu (i innych składników). Ciągła utrata włosów, paznokci, zębów może być także postrzegana jako będąca częścią ciągłego oddzielania się "nadwyżek".
(d) Jeśli uświadomimy sobie iż puste przestrzenie wewnątrz tkanek i jamy wewnątrz tkanek są formami kanałów, to zrozumiemy iż całe ciało jest w rzeczywistości zbiorowiskiem "rurek" pewnego rodzaju. Możemy wtedy rzec więcej, iż choroba zawsze zaczyna się od rurek - a mianowicie ich światło jest zablokowane lub kiedy ich "ścianki" staną się półprzepuszczalne lub zupełnie nieprzenikliwe.

Anatomiczne struktury zależą w swym istnieniu od ich chemicznej struktury. Woda, na przykład, można rzec iż przechodzi do widzialności w swej formie pewnej anatomicznej struktury. Odwrotnie, inne substancje są widoczne tylko tak długo jak nie są one jednolitą częścią żywej substancji ciała, jeszcze inne zaś są widoczne ponieważ przestały być takowymi.

Gdy tylko nastąpi mikroskopijna widoczność, widoczne rzeczy zaprzestają być "żywymi". Stabilność kształtu pociąga za sobą zastygnięcie pewnych określonych substancji, a także oznacza iż zostały one odrzucone z krągu życia w celu dostarczenia sustratów lub podłoża lub punktów d'appui dla prawdziwej żywej substancji (np. regule życiowej) aby przejawiała swe zdolności podczas określonego (często ograniczonego) okresu czasu.

Histologia (tj. anatomia mikroskopowa) i działanie.
Z poprzednich rozważań, kiedy jakaś tkanka jest obserwowana przez mikroskop, powinniśmy myśleć iż jest "to miejsce gdzie ta lub tamta substancja zaczyna być widoczna w danej chwili". Ta koncepcja jest szczególnie stosowna w przypadku komórek krwii.

Anatomia jako wyrażenie siły i słabości.
Zrozumiałym jest iż względny rozwój różnych części ciała, od stóp do głowy, ujawnia swą fizyczną siłę i słabość. Kiedy jedna część ciała jest silna, inna jest stosunkowo słaba. Lecz jest to mniej widoczne i mniej zrozumiałe, iż anatomiczna budowa jest także przejawem siły i słabości umysłowej budowy. Tutaj także, siła jednej cechy pojawia się wraz z niedostatkiem jakiejś innej. Fundamentalna reguła jelal i jemal którą już omówiliśmy wcześniej skupia dobro całości i w wielorakich kierunkach. Umysłowe zdolności i czynności wpływają na procesy wegetacyjne tak jak czynią to emocje, ponieważ ich wpływ trwa przez całe życie. Tak jak św. Tomasz mówi:
(a) " każde działanie czułej duszy należy do mieszaniny".
(b) "Są tam pewne działania wspólne dla duszy jak i dla ciała, takie jak lęk, gniew, odczuwanie itd. Ponieważ dzieją się one z powodu pewnej przemiany w określonej części ciała, co świadczy o tym iż są one działaniami wspólnymi dla duszy i ciała jednocześnie".
(c) " Znajdujemy w intelektualnym apetycie, który jest wolą, działania szczególnie podobne do tych zmysłowego apetytu, różniących się w tym, iż w zmysłowym apetycie są one namiętnościami, z uwagi na swe powiązania z organami ciała, podczas gdy w apetycie intelektualnym są one czystymi działaniami. Ponieważ tak jak poprzez namiętność lęku, która, w zmysłowym apetycie, ktoś odrzuca nadciągające zło, tak bez namiętności, apetyt intelektualny ma podobne działanie".

Z wszystkiego tego wyraźnie widać iż wiele jest do nauki odnośnie zewnętrznej anatomii (głowa, twarz, ręce, stawy, znamiona skórne, itd.) jak do siły i słabości, nie tylko ciała jako całości, lecz kilku organów w szczególności. Gdy dokonamy badań wewnętrznej anatomii w powiązaniu z zewnętrzną anatomią, owe powiązania będą bardziej doceniane. "Sprawa" nie jest rzeczywiście skończona kiedy "dolegliwości" trzewii nie zostaną zbadane w sali obdukcji lub nawet w laboratorium powiązanym z nim. Pozostała "skorupa" przechodzi w zapomnienie biorąc w nie z sobą swe cudowne tajemnice, ponieważ jej język jest tak niemniej głośno je "wypowiadający" iż jest tutaj tylko kilka osób z uszami umiejącymi słuchać, oraz być może nikogo z zdolnością aby go rozumieć.


< Wstecz | 16 | Dalej >

Powrót do działu Awicenna: Kanon Medycyny







ميترا / मित्र / Ми́тра / Mitra
Mitra Taus Melek

Misja | Polityka Prywatności | | Kontakt | Zgłoś Błąd | Pióropusz.Net | Magical-Resources.Net
Wyszukiwarka zasobów Portalu Mrooczlandia
Internationale: Российская Федерация | English language | Deutsche Sprache | China | Lingvo Internacia

Portal Mrooczlandia www.Mrooczlandia.com
Wszelkie prawa zastrzeżone ©