Portal Mrooczlandia





[ ابن سینا / Tib konunlari; Kanun fi't-tibb / Awicenna: Kanon Medycyny ]

Tezy IV: Humory (Płyny ustrojowe).

Humory: Płyny ustrojowe ciała.
Słowo "humory" nie posiada znaczenia które poprzednio nadano pewnej dozie humoru. W języku niemieckim, "Saft" byłoby odpowiednim do zastosowania, lecz "sok" jest słowem niewystarczającym dla współczesnego przekładu. Określenie "płyny ciała" zostało wybrane z uwagi na okazywanie pewnych cech. Tym samym też, humor zwany "sangwinicznym" lub po prostu "krwią" nie może być także traktowany jako będący tożsamy z wypływającym płynem, mówiąc o nacięciu żył i badany przed lub po zakrzepnięciu. Flegma nie jest właściwie przedstawiana przez zarówno "flegmę", "śluz" lub "limfa", mimo iż są podobne do siebie nawzajem. "Humor surowiczny" (płyn surowiczny) był zbliżony do dawnego "humoru flegmatycznego". Podobnie też, "żółta żółć", w Kanonie nie może być ograniczona do fluidu w normalnym pęcherzyku żółciowym i "czarna żółć" nie może być uczyniona wyrazem równoznacznym z czarną (patologiczną) zawartością pęcherzyka żółciowego.

Ponadto, należy powiedzieć iż "humory są pseudo-materią". W wielu cytatach Kanonu może się tak wydawać kiedy mówimy o "materii", w związku z chorobą, często wspomina się o humorze, w szczególności o chorobliwym humorze. Lecz jest także jasne iż poza humorem jest tutaj także to co Paracelsus nazwałby "esencją" lub "istotnym humorem", co samo w sobie włada naturą humoru i tym czy staje lub nie staje się on chorobliwym. Z takiego punktu widzenia zdrowie zależy od utrzymania istotnego humoru w stanie czystości.

Ponownie, możemy rzec iż krew jest słoną regułą ciała, humor surowiczny (płyn surowiczny) jest "słodką regułą", humor żółciowy "gorzką regułą" zaś melancholijny humor jest "skwaśniałym humorem" ciała. Zgodnie z tym jak jeden lub inny z nich jest górujący u osoby, tak samo też jest z jej budową lub temperamentem. W dodatku, postrzeganie natury humoru może być rozszerzone przez sugerowanie, na przykład, że kwasy tłuszczowe są istotne dla humoru cholerycznego, podczas gdy neutralny kwas jest istotny dla humoru sangwinicznego; iż skupione wokół związków siarki substancje są istotne dla humoru melancholijnego.

Idea należąca do doktryny humorów nie jest poruszana przez biochemię lub cytologię, nie bardziej niż teoria "czterech żywiołów" jest rzeczywiście poruszana przez współczesną chemię. Zachowanie idei jest spowodowane praktyczną wartością w nakreślaniu różnicy pomiędzy "humorami" a płynami ciała. W ustępie numer 101, Awicenna mówi o krwii jako produkcie wątroby, zaś materiał do jej stworzenia jest wydobywany bezpośrednio z samego jedzenia. Odnośnie komórek krwii, to gdyby o nich wiedział, to potraktowałby je jako wypadkowe, jako siły przybierające na jakiś czas i zawsze dokonujące zmian w substancji.

Pomimo wszystko są one wprowadzane do krwii, niezależnie od tego jaka tkanka jest ich prawdziwym źródłem, tego czy ich pochodzenie jest miejscowe czy rozległe, nie są one prawdziwym problemem w anemi. Lekarstwa zwiększą ich liczbę, lecz nie wpłyną na prawdziwe zaburzenie. Z punktu widzenia Awicenny, można rzec iż urok odkryć mikroskopowych przekierował uwagę od "humoru sangwicznego" i jego ostatecznych źródeł oraz podobnych subtelności, tym samym odwodząc leczenie od "ataków" na czerwone i białe komórki tworzące organy. Ponieważ krew sama w sobie jest żywa - nie jedynie chemicznym zbiorowiskiem. Stąd też na tym polu zachodzi potrzeba powrotu na stare ścieżki. Ciągłe pragnienie także do zredukowania wszystkiego w poszczególnych komórkach, jako przeciwieństwa wobec jednej złożonej ludzkiej istoty, jednej urzeczywistnionej ukształtowanej materii - nieuchronnie niesie z sobą błędy.

Kiedy św. Tomasz pisze "Zdrowie jest w harmonii humorów" ( "Sanitas est quaedam harmonia humorum") jest on tak blisko prawdy iż zachował swe poważanie i poczytne miejsce nawet w tych czasach niesłychanie wielce szczegółowej wiedzy.

1. - Czym są Płyny Ciała (Humor : Akhlat), oraz jak wiele jest ich Rodzajów.

67. Płyny ciała, lub "humory" są płynnym wilgotnym ciałem w które jest zamieniany nasz pokarm.
Zdrowy lub "dobry" humor (czy to obecny w pokarmie w czystym stanie lub wymieszany) ma zdolność do przemiany w prawdziwą substancję ciała, czy to samoistnie czy też w połączeniu z czymś innym. W skrócie mówiąc, jest to właśnie to co uzupełnia ubytek substancji ciała który ( ciągle następuje ) następuje. Z powyższej definicji, wyraźnie widać iż "płyny ciała" nie są synonimami humorów. Uryna także, mimo iż będąc płynem, nie jest humorem. - W pewnym sensie, płyny ciała są miejscami spotkań pomiędzy różnymi przeciwnymi sobie siłami lub żywiołami a ich chemiczny skład jest sposobem w który owe siły lub żywioły są wyrażane. W tym sensie określenie płyny ciała nie zgadzają się z sformułowaniami z powyższych lini.

68. Pozostałość lub osad po takich "nadmiarach" jest zwana niezdrowym lub złych "humorem". Jest to przeciwne w swych zdolnościach do poprzedniego, i jest jedynie wyjątkowo możliwe do przekształcenia w dobry humor. Właściwym zamiast tego byłoby wydalenie ich z ciała.

Znajome nam sformułowania "dobry humor", "zły humor" z współczesnych rozmów nie mają takiego samego znaczenia dla rozmówców jakie miały one w czasach życia Szekspira, lecz zachowały swą wartość.

69. Niektóre z owych płynów są główne, niektóre zaś wtórne.
Głównymi płynami ciała są: humor sangwiczny, humor surowiczny, humor żółciowy i humor zgorzkniały (hipochondryczny, humor czarnej żółci).
Pobocznymi płynami ciała są:
(a) nie wydalane:
I. Umiejscowione w ujściach mniejszych kanałów w pobliżu tkanek i tym samym nawilżające je.
II. Przenikające tkanki niczym rosa i zdolne do bycia przemienione w substancje odżywcze jeśli jest to konieczne.
III. Niemalże zagęstniony płyn.
IV. Pewien płyn istniejący wśród żywiołów tkanek od czasów narodzin.

(b) wydalane. "Nadmierne". Formy odpowiednich głównych płynów ciała.

70. Odnośnie nie wydalanych płynów, nie zostały one poddane jeszcze działaniu żadnego z prostych członków ciała, ulegają zmianom dopóki nie osiągną one tkanek dla których są przeznaczone.

Z czterech rodzajów wspomnianych powyżej, drugi nawilża tkanki zgodnie z wymaganiami które tworzą czynne ruchy i zaczynają one działać gdy tylko pojawi się cokolwiek osuszającego tkanki. Trzeci rodzaj tworzy pewnego rodzaju odżywkę która będzie zmieniona w substancje tkanek, czy to do stopnia wkraczania do ich temperamentu, czy to do stopnia zmiany ich w istotną substancję, poprzez co nabywają całkowite podobieństwo do członków ciała. Czwarty rodzaj zaświadcza o ciągłej tożsamości członka lub ciała poprzez całe życie; wyłania się to z spermą. Niemniej prawdą jest rzec iż nasienie (zarówno męskie jak i żeńskie) wyrasta z humorów.

71. Cztery Płyny Ciała lub Odpowiednie Humory.
I. Humor sangwiniczny, najdoskonalszy z wszystkich.
II. Humor surowiczy.
III. Humor żółciowy (dosłownie: "czerwona żółć").
IV. Humor melancholijny (dosłownie: "czarna żółć").

72. Humor Sangwiniczny.
W naturze (tj. rozważanej dynamicznie) krew jest gorąca i wilgotna. W swym charakterze ponadto odpowiada lub nie swej naturze. W ten sposób (możemy rzec) iż jest "normalny" lub "zaburzony".

Normalna "krew" jest czerwonego koloru, ma nieprzyjemny zapach i bardzo słodki smak.
Kiedy krew jest zaburzona to jest ponieważ:
(a) ponieważ dobry temperament stał się samoistnie zmieniony lub wypaczony - tj. stał się chłodniejszy lub cieplejszy; lecz nie z powodu domieszki żadnej obcej materii, lub
(b) ponieważ niezdrowy płyn ciała wymieszał się z nią.

Może się zdarzyć iż:
I - jakiś niezdrowy płyn dostał się do niej, przeniknął ją i tym samym powoduje w niej rozkład lub
II - poprzez jakąś zmianę rozkładu (gnicia) w jej części - rozrzedzony produkt staje się żółciowym humorem, a gęstszy humor staje się melancholijnym humorem; zarówno jeden lub oba razem, mogą pozostać w krwii.

Zaburzona krew rodzaju I jest nazywana zgodnie (a) to jest ta która jest wymieszana z nim - czy to humorem surowicznym czy też melancholijnym, lub po prostu płynem żółciowym. Owe rodzaju II są nazywane zgodnie z (b) swym kolorem i stopniem wodnistości - czasami jest on mętny, a czasami rozrzedzony, czasami bardzo ciemny od dużej ilości czerni, czasami blady; (c) smaku i zapachu - ostry, słony lub skwaśniały.
" Blut ist ein ganz besondrer Saft."

Krew może być także traktowana jako zbiorowisko: humoru sangwinicznego, krwinek i cząsteczek tkanek graniczących z nimi; to jest, jako składająca się z kanałów limfatycznych oraz ich płynnym zbiorowiskiem komórek. W dodatku, są tutaj ośrodki tworzenia krwi, które są miejscami styku dwóch istotnych organów życiowych - królestwa krwii i królestwa tkanek. Ośrodki krwiotwórcze są miejscami rozpowszechniania siły życiowej, podobnie jak gruczoły dokrewne, brzuszne zwoje nerwowe, itd. Energie dobrze znane jako chemiczne, fizyczne, osmotyczne, itd. są nie pierwotnymi lecz zmienionymi z żywej mocy owych ośrodków. Kiedy krew ulega zmianom, lub zmienia się jej skład komórkowy, jest tak ponieważ siła życiowa zmienia swój rodzaj: zamiast promieniować w jeden sposób, rozpada się ona w inny sposób, a to powoduje uwikłanie w ten proces jeszcze jednego organu ponad te używane normalnie. Równowaga działania organów oraz równowaga w wzajemnej wymianie przestaje być "prawidłowa" i organ lub organy związane z tym teraz mogą przykuwać uwagę lekarza.

73. Humor Surowiczny.
W swej naturze, jest on chłodny i wilgotny. Opiszemy jego normalną oraz zaburzoną formę. Normalny ("słodki") humor surowiczny jest jako taki zdolny do zmiany w krew w każdej chwili, widocznie jest to naprawdę niedojrzała w pełni krew. Jest to pewnego rodzaju "słodki" (powinniśmy zaznaczyć iż nadal jest poprawnym nazwanie jakiejś wydzieliny "słodką") płyn który nie jest w zbyt chłodnym stanie; to jest, jest chłodny w porównaniu z krwią i humorem żółciowym, lecz bardzo słabo chłodnym w porównaniu z ciałem jako całością. "Słodki" humor surowiczny może zmienić się w ten który jest mdły i zaburzony, co niebawem opiszemy. Zdarza się tak kiedy jest w nim domieszka normalnej krwii - co zdarza się często w wydzielinie lub wycieku kataru, oraz ślinie.

Słodki humor surowiczny (limfa) nie ma ściśle określonego miejsca lub siedliska w ciele, bardziej niż mają je dwa żółciowe humory. Lecz humor surowiczny przypomina bardzo krew w tym iż jest równie niezbędny dla wszystkich tkanek, które otrzymują go wraz z krwią. Tkanki istotnie potrzebują humor surowiczny z dwóch powodów - jako istotnego oraz jako będącego pomocniczego.
Istotne działanie jest dwojakie:
(a) takie iż powinien być w pobliżu tkanki (komórek) w przypadku kiedy one powinny być pozbawione ich zwykłego pożywienia (a mianowicie, zdrowej krwii) z powodu przetrzymywania materiału w żołądku lub wątrobie z jakiegoś powodu. Ten materiał zazwyczaj oddziaływuje poprzez zdolności wegetacyjne, które zmieniają i trawią je oraz są same podtrzymywane dzięki temu. Zmiana limfy w krew jest uzyskiwana dzięki wrodzonemu ciepłu. Obce ciepło mogłoby powodować jedynie gnicie i rozkład materiału. Ten rodzaj związku nie zachodzi w przypadku dwóch płynów żółciowych, ponieważ żaden z nich nie zamienia się w krew w żadnym czasie, tak jak to czyni humor surowiczny, pod wpływem wrodzonego ciepła; lecz przypominają one humor surowiczny w poddawaniu się procesowi gnicia oraz rozkładu pod wpływem "obcego" ciepła (pod tym pojęciem mamy na myśli "infekcję bakteryjną").
(b) musi być zmieszany z humorem sangwicznym zanim może dotrzeć i pożywić tkanki temperamentu limfatycznego. Kiedy humor surowiczny jest obecny w krwii w celu służenia pożywieniem, to musi być w określonej proporcji zanim dotrze do części które mają zostać odżywione, np. mózgu. Tak samo jest w przypadku dwóch humorów żółciowych.

Pomocnicze działa polega na nawilżaniu stawów i tkanek oraz organów biorących udział w czynnościach ruchowych, ponieważ innaczej ciepło tarcia ruchu mogłoby doprowadzić do suchości ich powierzchni. To działanie jest dokonywane w razie konieczności.

74. Zestawienie Form Humoru Surowicznego.
I. Normalna.
Słodki.
II. Zaburzone.

A. - Zgrupowane zgodnie z Smakiem.
Nr. Opis Uwagi Temperament
1 Słodki. I. Wynik działań zdolności wegetacyjnych.
II. Z uwagi na domieszkę krwii.
Gorący i wilgotny.
2 Słony. Z uwagi na domieszkę żółci, "żółciowy surowiczny humor". Gorący i suchy.
3 Kwaśny lub Zjełczały. I. Samoistny (wrodzony) w swym pochodzeniu.
II. Z uwagi na domieszkę cierpkiego melancholijnego humoru.
Chłodny i suchy.
4 Mdły. Osłabiony humor surowiczny. Chłodny i wilgotny.
Zestawione zgodnie z ich Istotną Naturą.
Nr. Opis. Uwagi.
6 Wodnista. Osłabiony humor surowiczny. Może być słonawy jeśli zachodzi w nim pewnego rodzaju gnicie lub rozkład.
7 Wydzielinowata lub Śluzowata. Nadmiar obcej materii, dostrzegalnej dla zmysłów jako śluzowaty materiał.
8 Zabrudzona, chropowata ropa. Jest to pododmiana poprzedniej, dla zmysłów wygląda tak jak poprzedni rodzaj, lecz naprawdę jest odmienna.
9 Szklista. Podobna do szkła w swej strukturze, smakuje czasami jako skwaśniała, czasami zaś brak smaku.
10 Zwapniała. Mętnie biała. Gęściejsza niż chropowata ropa (numer 8). Rozrzedzająca ją część zanikła, ta która jest gęściejsza niż wszystkie inne stąd też pozostająca zbyt długo w otworach międzykręgowych i stawach.

(Ta tabela jest stworzona na podstawie stwierdzeń w tekście w związku z tabelą wymyśloną przez Joannitusa). Dodatkowe sprawy nie są poruszone tutaj w tym samym porządku co w łacińskim tekście, mimo iż zawiera ona wszystkie informacje w sobie).

2. Zaburzone postacie humoru surowicznego (patrz także ustęp 74).

75. Słony humor surowiczny (nr. 2 w tabeli), jest cieplejszy, bardziej suchy i lżejszy niż jakikolwiek inny. Jest on słony z powodu utleniania ziemskiej materii suchego temperamentu i gorzki smak jest wymieszany z wodnistą (prawie lub zupełnie mdłą) "wilgotnością", w równych proporcjach. Napisałem "równych" (w swej sile, nie wadze) ponieważ jeśli ziemi jest nadmiar, smak będzie bardziej gorzki aniżeli słony. Ten sam rodzaj procesu zaświadcza o pochodzeniu soli w wszystkich słonych wodach odnajdywanych w Naturze.

76. Sole mogą być pozyskiwane także sztucznie, poprzez wygotowanie - popiołów, popiołu mydlanego lub z materiału kredowego, itd. w wodzie a następnie odcedzenie. Sól powinna wtedy wytrącić się z wody, czy to natychmiast, czy też po jakimś czasie.

77. Rozrzedzony humor surowiczny (nr. 5, 6) jest podobny. Może być mdły w smaku lub posiadać lekko słony smak. Ten smak wynika z dodatki równej ilości utlenionej żółci, która jest sucha i gorzka, zaś wynik podgrzewania słonego płynu jest nazywany "żółciowym humorem surowicznym". Mimo iż Galen wierzył iż ten rodzaj humoru surowicznego zawdzięcza swą słoność dodatkowi gnicia lub rozwodnienia, mym nauczaniem jest iż gnicie lub rozkład czyni je słonym poprzez wywołanie utleniania w tym, wskutek czego "popiół" staje się wymieszany z wilgotnością. Nawodnienie samo z siebie jest niewystarczające aby wykazywać cechy słonego humoru surowicznego, musi być tutaj obecny także inny czynnik, lub może on powstać samoistnie.

78. Humor surowiczny (nr. 4) staje się gorzki jeśli:
(I) humor melancholijny (czarnej żółci która jest gorzka) zostanie z nim zmieszany, lub
(II) będzie miało miejsce zbyt wielkie schłodzenie, podczas którego smak zmienia się z słodkiego na gorzki.

Proces polega na ścinaniu i rozkładzie wodnego żywiołu w jakiś suchy, a tym samym w materię o ziemistym charakterze. Stopień ciepła jest zbyt mały aby spowodować fermentację i uczynić go zjełczałym. Mocne ciepło mogłoby go zupełnie zmienić (w coś zupełnie innego).

79. Skwaśniały lub kwaśny (nr. 3). Ponieważ w przypadku słodkiego humoru są dwa rodzaje - jeden w przypadku kiedy kwaśność jest samoistna w swym pochodzeniu - oraz drugi kiedy jest ona wprowadzona z zewnątrz. W drugim przypadku jest to cierpki kwaśny humor melancholijny który jest czynnikiem zewnętrznym. Omówimy go później. Kiedy kwaśność jest samoistna, to jest porównywalna z zmianą która ma miejsce kiedy inne soki ciała także stają się kwaśne. Innymi słowy mówiąc, jest on kwaśny ponieważ humor uległ fermentacji i skwaśniał.

80. Nr. 6. Patrz pod numerem 2. (Nr. 7 i 8 są opisane w tabeli.)

81. Szklista odmiana humoru surowicznego (nr. 9) jest gęsta i wielowarstwowa, przypomina szkło w lepkości i wadze. Czasami jest kwaśny w smaku a czasami pozbawiony smaku. Kiedy jakiś humor podobnie do tego jest wyraźnie wielowarstwowy i samoistny, to jest on albo "surowy" albo zmienia się w surowy humor surowiczny. Nieprzejrzysty, matowy humor był pierwotnie humorem wodnym oraz "chłodnym" i pozostaje takim bez ulegania rozkładowi, lub posiadając jakąś inną substancję wymieszaną z nim. Przez cały ten czas nie jest to dostrzegalny dla zmysłów. Staje się to widoczne dopiero kiedy zaczyna słabnąć w swej wielowarstwowości i rozwija chłodność.

3. Humor Żółciowy.
W swej naturze jest on ciepły i suchy. Pojawia się także w normalnej i zaburzonej postaci.

82. Naturalny humor żółciowy jest "pianą" z krwi. Jest jasnoczerwonego koloru. Jest jasny i cierpki. Im bardziej czerwony jego kolor, tym jest cieplejszy. Powstaje w wątrobie a następnie wyłania się jedną z dwóch dróg - czy to krążąc z krwią, czy też przenikając do pęcherzyka żółciowego. Część która przenika do naczyń krwionośnych spełnia dwa zadania:
(I) pozwala krwi odżywić owe pewne tkanki lub organy które potrzebują obecności odpowiedniej ilości humoru żółciowego w rozproszonej postaci: jak ma to miejsce w przypadku płuc,
(II) mechaniczne. Osłabia on krew (tj. osłabia jej napięcie powierzchniowe !) i tym samym pozwala krwii docierać do najmniejszych kanalików w ciele.

Część która przenika do pęcherzyka żółciowego służy dwóm celom:
(III) usuwaniu, w tej postaci, pewnej ilości ulegającej rozkładowi materii ciała. Tak czyniąc, odżywia ściany pęcherzyka żółciowego.
(IV) dwojakiemu działaniu:
(a) oczyszcza ściany jelit z resztek pokarmowych i lepkiego humoru surowicznego,
(b) pobudza mięśnie (niższego) jelita dolnego i odbyt, tym samym pozwalając dostrzec kiedy jest konieczność oddania kału.

83. Wszelakie utrudnienia dla przepływu żółci z pęcherzyka żółciowego poprzez kanał do jelita mogą spowodować kolki.

84. Rodzaje humoru żółciowego.

Grupa. Odmiana. Nr. Opis. Umiejscowienie. Pochodzenie. Cechy.
A Normalna. Przejrzysta i czysta. Wątroba; krew. Piana krwii. Gorąca.
B Zaburzona przed dodatek obcej substancji. 1 Cytrynowo-Żółta. Wątroba. Obcą substancją jest rozrzedzony humor surowiczny (dodany do A). Mniej gorąca.
2 Kolor żółtka jajka, żółtawy. Wątroba. Gęsty (zagęszczony, ścięty) humor surowiczny dodany do A. Mniej gorąca.
3 Utleniona żółć, rodzaj b. Jest czerwonawo-żółty, nieprzejrzysty,przypominający krew lecz jest bardziej słaby. Mogą się w nim pojawić różne inne kolory. Wątroba, krew. Lekka domieszka humoru melancholijnego (zgorzkniałego). Mniej szkodliwa niż numer 4.
4 Utleniona żółć, rodzaj a. Pęcherzyk żółciowy. Nagłe utlenienie żółci = osłabiona część + proch (osad). Lecz ten osad się nie oddziela. Bardziej szkodliwa niż numer 3.
C Zaburzona przez wewnętrzną zmianę substancji. 5 Wątrobowa forma. Wątroba Utlenienie osłabionej części krwi. Gęstsza część krwii wydziela się jako melancholijny (zgorzkniały) humor. Średnio trująca.
6 Zielony kolor pora. Żołądkowy typ a. Żołądek. Utlenienie żółtawej żółci. Mniej trująca.
7 Kolor pleśni lub grynszpanowo zielona żółć. Żołądkowy typ b. Żołądek. Silny stopień utlenienia żółtawej żółci do etapu na którym zatraciła ona całą wilgotność. Bardzo gorąca, skrajnie silnie trująca.

Nr. 7 prawdopodobnie wywodzi się z nr. 6 poprzez wzrost stopnia utlenienia podczas gdy cała wilgotność zanikła. Fakt stawania się zbyt suchą zaświadcza o blednięciu i wybielaniu się koloru. Ponieważ wiemy iż kiedy ciepło oddziaływuje na wilgotną substancję to najpierw staje się ona ciemna, aż cała wilgotność zaniknie, a następnie zaczyna ulegać zbieleniu. Kiedy wilgoci jest mniej niż połowa normalnej ilości, zbielenie zaczyna być widoczne. Tak jak drewno które ulega pierw zwęgleniu a następnie zamienia się w biały popiół. Ciepło oddziaływujące na wilgotne ciało czyni je ciemnym, oddziaływujące na suche ciało czyni je białym. Chłód oddziaływujący na wilgotne ciało czyni je białym, a oddziaływujący na suche ciało, czyni je przyczernionym. Taka jest nasza opinia odnośnie zielonkawo-porowego i grynszpanowo-pleśniowego koloru żółci.

Grynszpanowo-zielona postać żółci jest zarówno bardziej gorąca jak też i bardziej zepsuta, stając się bardziej śmiertelnie niebezpieczna niż wszystkie inne odmiany żółci. Musi być tym samym sklasyfikowana jako jedna z trujących substancji.

4. Melancholijny humor (osłabiony, czarnej żółci).

85. Jest on chłodny i suchy w swej naturze. Jest on w naturalnej lub normalnej formie tej ulegającej rozkładowi substancji a także zaburzonej lub chorobliwej postaci.

86. Normalną jego formą jest "osad" lub wytrącająca się z dobrej krwii, wydzielana materia. W smaku jest pomiędzy słodkim a gorzkim. Powstaje w wątrobie i następnie dzieli się na dwie części z których jedna przenika do krwii a druga do śledziony.

87. Część która przenika do krwii spełnia dwojaką rolę:
(a) bierze rolę w odżywianiu tych członków ciała które wymagają śladowej ilości humoru czarnej żółci aby dopełnić swój temperament. Np: kości.
(b) nadaje krwii wytrzymałość, odporność, siłę, gęstość oraz konsystencję.

88. Część która przenika do śledziony jako taka nie oddziaływuje na krew. Jej głównym celem odnośnie ciała jako całości jest to iż oczyszcza ciało z dużej ilości ulegającej rozkładowi materii. Jej rola odnośnie specjalnie związanego z nią organu jest taka iż dostarcza substancje odżywcze do śledziony. Jej dodatkową rolą jest to iż poprzez wędrowanie do gardzieli żołądka poprzez pewnego rodzaju dojny ruch:
(a) nadaje jej łagodności i czyni ją napiętą oraz pogrubioną,
(b) jej gorzkość pobudza (smyra) gardziel żołądka i tworzy wrażenie głodu a tym samym rodzi apetyt.

89. Musimy pamiętać iż część humoru żółciowego która przenika do pęcherzyka żółciowego jest czymś co nie jest już dłużej potrzebne przez krew i to owa część która wyłania się z pęcherzyka żółciowego jest czymś co również tam nie jest już dłużej potrzebne. Podobnie jest z humorem czarnej żółci (melancholijnym). Ta jego część która przenika do śledziony jest jako tako niepotrzebna już dłużej w krwi i ta część która wyłania się z śledziony jest jako takowa niepotrzebna już dłużej przez śledzionę. Poza tym, tak jak humor żółciowy, w przechodzeniu przez wnętrzności, pobudza ruch robaczkowy i tym samym pomaga jedzeniu oddalać się od żołądka, tak też melancholijny humor czarnej żółci przechodząc z śledziony pobudza apetyt i powoduje przesuwanie jedzenia w dół żołądka.
Dlatego też dziękujmy Allahowi, najlepszemu Stwórcy wszelakich rzeczy, chwaląc go nieustannie.

90. Zaburzona postać humoru czarnej żółci (melancholijnego) nie jest pewnego rodzaju zawiesiną lub "osadem", jest to naprawdę pewnego rodzaju postać utlenionego materiału lub popiołu utworzonego z utlenienia wymieszanego humoru żółciowego. Tak więc, kiedy wilgotne rzeczy są zmieszane z ziemistymi, ziemiste wydzielają się:
(1) jako osad.
Przykładem tego jest krew, w której normalny humor czarnej żółci (melancholijny) jest osadem.
(2) jako popiół, lub wynik utleniania.
W tym przypadku rozrzedzone części zawiesiny i gęsta część pozostają rozdzielone. Przykład tego mamy w humorach w których wydzieliny humoru czarnej żółci (melancholijnego) są rozdzielone.

91. Krew jest jedynym płynem ciała który daje osad tego rodzaju. Humor surowiczny nie czyni tak z powodu swej lepkości, zachowując się niczym olej. Humor żółciowy nie czyni tak z powodu swego rozrzedzenia i niedoboru materii ziemistej, oraz z faktu iż jest w ciągłym ruchu. Dzieje się tak ponieważ krew rozdziela się jedynie bardzo słabo, nic co potrzebuje uwagi, poza tym, jeśli jakaś substancja zdołałaby się z niej wydzielić, to wkrótce została by rozłożona lub wydalona z ciała. Jeśli zostanie ona rozłożona, to rozrzedzona część ulegnie rozproszeniu, a gęściejsza część ulegnie osadzeniu. Jest to gęstsza niewytrącona część która jest utlenionym humorem czarnej żółci (melancholijnym).

Zaburzony humor czarnej żółci (melancholijny) jest bardziej gorący i jaśniejszy niż jego naturalna postać i posiada w sobie silniejszą moc przenikania z wyższych części ciała do niższych a tym samym niszczycielskiego działania.
(Joannitius).

92. Wydzieliny humoru czarnej żółci są czworakiego rodzaju:
(a) popiół wywodzący się z humoru żółciowego. Jest gorzki. Różnica pomiędzy nim a utlenionym humorem żółciowym polega na tym iż w owym drugim popiół jest jedynie domieszany, podczas gdy w inny popiół wydziela się po rozmieszaniu z rozcieńczonej części.
(b) popiół wywodzący się z utleniania humoru surowicznego. Popiół staje się słony jeśli humor surowiczny jest zbyt osłabiony i wodnisty, w innym przypadku popiół jest kwaśny lub gorzki.
(c) popiół wywodzący się z utleniania humoru sangwicznego. Jest słony i mdło słodki.
(d) Popiół wywodzący się z normalnego humoru czarnej żółci (melancholijnego). Jeśli ów humor ulegnie rozcieńczeniu albo osłabieniu, to popiół będzie bardzo cierpki i kwaskowaty, niczym ocet. Jest tak, ponieważ kiedy ocet (i jemu podobne) są rozprowadzone na ziemi, to ona "wrze" i nabiera drażniącego zapachu, tak iż unikają jej muchy oraz owady wszelakiego rodzaju. Humor czarnej żółci (melancholijny) będzie gęsty to popiół będzie miał mniej cierpkości i będzie jedynie lekko gorzki.

93. Są trzy rodzaje chorobliwego humoru czarnej żółci (melancholijnego):
(1) Utleniony humor żółciowy, gdzie rozrzedzona część jest usunięta. Są go dwa rodzaje.

94. Szkodliwe Działania.
(2) Surowiczo-czarnożółciowy (melancholijny) humor jest mniej szkodliwy i działa z wolniejszą szybkością.
(3) Choleryczno-czarnożółciowy (melancholijny) humor jest bardziej szkodliwy i bardzo szybko ulega rozkładowi.
(a) Ta postać jest bardziej podatna na leczenie niż inne.
(b) Jest także inna postać która jest bardziej kwaskowata i bardziej szkodliwa. Jednakże, jeśli leczenie zostanie podjęte odpowiednio wcześnie, to szybko ulegnie ona wyleczeniu.
(c) Trzecia forma jest pieniąca się mniej kiedy upadnie na ziemię i przenika tkanki o wiele trudniej oraz powolniej dokonuje szkód. Z drugiej zaś strony jest ona o wiele trudniejsza do rozproszenia lub skrystalizowania albo ulegania oddziaływaniu za pomocą jakichkolwiek środków zaradczych.

Następnie mamy kilka rodzajów normalnego i wydzielniczych humorów.

95. Galen traktuje krew jako jedyny normalny płyn ciała, ponieważ uważa on iż wszystkie inne są wydzielinami i zupełnie nieużytecznymi. Lecz jeśli krew jest jedynym żywicielem różnych organów w ciele, to byłoby to podobne do stwierdzenia iż wszystkie one są podobne w swym temperamencie i naturze. Kość nie powinna być twardsza niż mięso gdyby nie twardość melancholijnego humoru czarnej żółci obecna w krwii. Mózg nie byłby delikatniejszy niż mięso gdyby nie obecność w krwii miękkiego humoru surowicznego który odżywia mózg. Tak więc możemy wywnioskować iż w krwii są także inne humory, które opuszczają ją (w różnych organach).

96. Ponadto, widzimy jak kiedy krew wnika do jakiegoś naczynia to kurczy się ona i pozwala różnym widocznym częściom na wydzielenie się - piany (żółtej żółci), mętnego kału (czarnej żółci / humoru melancholijnego), części podobnej do białka jajka kurzego (humor surowiczny) i wodnistej części (nawodnienie) która wydziela się poprzez urynę. Ktoś nie zalicza nawodnienia wśród płynów ciała ponieważ nie jest to pożywka, nawet jeśli to prawda, to jest ono przyjmowane podczas picia płynów. Służy ono rozcieńczeniu pokarmu i umożliwienie mu na przenikanie przez tkanki. Humor, z drugiej zaś strony, jest pożywką, wywodzącą się zarówno z pokarmu jak i płynu. Poprzez słowo "odżywka" mam na myśli to jak jest wchłaniany na podobieństwo ludzkiego ciała - złożoną substancję a nie "proste" ciało. Woda, oczywiście, jest "prostym" ciałem.

97. Niektórzy wierzą iż siła ciała zależy od obfitości krwi, zaś słabość jest związana z niedostatkiem krwii. Lecz tak nie jest. Jest raczej tak iż stan ciała jest określany przez to czy jego pożywienie jest korzystne dla niego czy też nie. Inni zaś uważają iż to liczba humorów zwiększa się lub zmniejsza, zaś utrzymanie zdrowia zależy od zachowania określonego stosunku ilościowego pomiędzy kilkoma humorami, jednego wobec innego, szczególnych dla ludzkiego ciała. Lecz nie jest to w pełni poprawne. Humory muszą, poza tym, zachować stałą ciągłą ilość. Nie jest to sprawa budowy jednego lub innego humoru, lecz całości (ciała), lecz proporcje które one mają wobec siebie, także muszą zostać zachowane.

98. Celowo pomijam odnoszenie się do pewnych innych problemów związanych z humorami, ponieważ odnoszą się one do filozofii, nie zaś do medycyny.

Tytułem wstępu do nakreślenia powiązań pomiędzy danymi współczesnej biochemi a humorami które opisaliśmy powyżej nie będzie będzie to zupełnie bezużyteczny wysiłek. Z opisu, wyraźnie wynika iż każda badania próbka krwii zawiera:
(1) wszystkie cztery normalne humory.
(2) pewną ilość niedojrzałych humorów - tj. jeszcze nieutlenionych produktów trawienia.
(3) humory wydzielnicze - zbędne tkanki lub substancje odchodowe, uboczne produkty pełnego ulteniania.

W stanach chorobowych może ona także zawierać:
(4) pewne zaburzone humory wraz z:
(a) nadmiernie utlenionymi produktami;
(b) substancje gnilne rozmaitego rodzaju.

Do (1) należą:
- traktowane jako humor sangwiczny - globuliny surowiczne i albumina surowiczna, neutralny tłuszcz, glukoza oraz sole związane z utrzymaniem równowagi opartej o kwasy.
- traktowane jako humor żółciowy - barwniki żółciowe, cholesterol i być może lecytyna oraz nietrwałe kwasy tłuszczowe.
- traktowane jako humor czarnej żółci (melancholijny) - neutralna siarka, związki azotowe gdy są w postaci koloidalnej, pewne śluzy.

Do (2) należą: glikogen, gumy zwierzęce, mydła, różne sole.
Do (3) należą: nie białkowa grupa azotowa (mocznik, amoniak, kreatynina, itd.).
Do (4): produkty wzrostu bakteryjnego, rozmaitych samoistnych zatruć, diaminy, itd.

W celu dopełnienia tego powiązania, powinna zostać utworzona pewna idea odnośnie morfologicznego miejsca do których substancje są osobno przydzielone, ponieważ bez wątpienia humory zajmują cząsteczki krwii i inne poszczególne składniki krwii.

2. Sposób Pochodzenia Płynów Ciała.

99. Pożywienie podlega pewnej ilości trawienia podczas czynności przeżuwania. Tkanka ust stanowi jedność z tkanką żołądka, jest więc niczym jedna ciągła powierzchnia trawienna. Kiedy to co zostało przeżute wchodzi z nią w kontakt, pewna zmiana natychmiast ma w niej miejsce - a mianowicie pod wpływem śliny, której działanie, z uwagi na wrodzone ciepło zawarte w niej, pokarm jest trawiony. To jak to jest, kiedy pszenica jest przeżuwana to powoduje dojrzewanie w niej pewnego rodzaju czyraków i wrzodów, lecz nie ma takiego skutku kiedy styka się ona z wodą, nawet jeśli jest gotowane z wodą.

Niektórzy twierdzą iż znak który ukazuje iż jedzenie naprawdę ulega zmianie od razu po przeżuciu jest najważniejsze w tym akcie niezależnie od tego czy ma ono smak lub zapach w sobie.

100. Gdy pożywienie dostanie się do żołądka, zaczyna się prawdziwe trawienie - nie tak wielce z powodu ciepła żołądka co z powodu ciepła biorących udział w tym procesie członków ciała, a mianowicie:
Po prawej: wątroba.
Po lewej: śledziona. Nie jest ona gorąca z uwagi na swą własną substancję lecz z uwagi na swe zaopatrzenie w krew.
Z przodu: sieć ( omentum ), której tłuszcz z łatwością zachowuje ciepło i odbija je ku żołądkowi.
Powyżej: serce, które ogrzewa przeponę i tym samym ogrzewa żołądek.

101. Pierwszy etap trawienia wydobywa substancje z pożywienia, które, u wiele zwierząt, stają się "limfą trawienną" dzięki pomocy domieszki płynu który ktoś spożył. Limfa trawienna (chylus) ma konsystencję ptisan (rosołu / bulionu), tj. gęsta niczym namoknięty jęczmień.

102. Część tej limfy trawiennej (chylusa) która jest następnie rozcieńczona przenika z żołądka do jelit, a następnie jest wciągana do zakończeń naczyń krezkowych które znajdują się wzdłuż całej drogi przez jelita. Owe naczynia są szczupłe i jędrne. Wnikając do owych kanałów pożywienie przechodzi do żyły wrotnej, wkracza do bram wątroby, a następnie przechodzi wzdłuż cienkich i jeszcze bardziej cienkich części ciała aż dotrze do kapilar (dosłownie: bardzo wąskich niczym szerokość włosa kanalików) które są ostatecznym źródłem żyły głównej (vena cava) wyłaniającej się z wypukłości wątroby. Przejście odżywki poprzez owe wąskie kanaliki nie mogłoby mieć miejsca gdyby nie była ona wymieszana z wodą spożywaną w nadmiarze wobec skąpych wymagań ciała. Po rozprowadzeniu pożywki przez całą wątrobę w ten sposób, limfa trawienna (chylus) jest wystawiony na trawienne działanie całego organu i te oddziaływanie wątroby jest tym samym dokonywane bardzo żwawo, energicznie oraz szybko. Zmiana pożywienia w krew jest teraz w pełni zakończona.

103. Rozmaite produkty i produkty uboczne trawienia powstałe aż do tej chwili mogą być ujęte w wyszczególnieniu poniżej:
Zestawienie produktów trawienia.
(a) W zdrowym trawieniu:
(I) sama krew,
(II) Produkty uboczne:
(-a) piana... humor żółciowy.
(-b) pewnego rodzaju wytrącający się osad humoru czarnej żółci (melancholijnego).

(b) W niezdrowym trawieniu:
(III) Produkty uboczne:
(c) Produkty utleniania, których trawienie przebiegło zbyt daleko:
1. Rozrzedzona część... chorobliwy humor żółciowy.
2. Gęsta część... chorobliwy humor czarnej żółci (melancholijny).
(d) Produkty których trawienie nie przebiegło odpowiednio daleko... humor żółciowy.

104. Tak długo jak pozostaje ona w wątrobie, krew którą wątroba tworzy jest bardziej rozrzedzona niż powinna być, ponieważ wodnistość jest w nadmiarze, z powodu już przytoczonego. Lecz kiedy krew opuszcza wątrobę, to nadmiar wody jest usuwany, ponieważ jest on wykorzystywany do odnowienia naczyń, a tym samym zaopatruje nerki w ilość i jakość krwii najlepiej nadatną do ich odżywienia. "Tłuszcz" z krwii odżywia nerki, a nadmierna wodnistość i pewnego stopnia krwisty materiał schodzi w dół do pęcherza moczowego i tym samym jest później wydalana z ciała.

105. Dobra krew przechodzi do wyższej żyły głównej i wskutek tego przechodzi następnie do coraz to mniejszych naczyń krwionośnych: a ostateczne do kanalików cienkich niczym włos. Osiągnąwszy owe wąskie niczym włos kanaliki, jest "wypocona" przez ich ujścia i przemywa tkanki, zgodnie z wolą Allaha.

106. Tablica Przyczyn Humorów.

Nazwa Przyczyny. Krew. Humor Żółciowy. Humor Surowiczny. Humor Czarnej Żółci (Melancholijny).
Materialna Przyczyna. Te cząsteczki stałego i płynnego pokarmu które są równego temperamentu. Rozcieńczony, gorący, słodki, oleisty i ostre produkty uboczne spożycia pokarmu. Gęsty, wilgotny, lepki, chłodny produkt uboczny spożycia pokarmu. Bardzo gęsty produkt uboczny spożycia pokarmu, bardzo ubogi w wilgoć i nadmiernie gorący.
Przyczyna Formalna. Prawidłowe i dokładne trawienie. Trawienie przebiega nadmiernie. Niedoskonałe trawienie. Skłonność wydzielania i wytrącania się, zapobiegająca upłynnieniu lub rozproszeniu się.
Skuteczna Przyczyna. Złagodzone ciepło. Złagodzone ciepło, dla normalnego humoru żółciowego ("piany"), nadmierne ciepło dla humoru czarnej żółci (melancholijnego).
Miejsce: wątroba.
Nikłe ciepło. Średnie ciepło, tj. ciepło utleniania które przekracza granice zrównoważenia.
Ostateczna Przyczyna. Odżywienie ciała. Główna: odżywienie, rozrzedzenie krwii.
Dodatkowa: oczyszczenie ścianek jelit, wywołanie pragnienia wydalenia stolca (patrz 82).
Główna i dodatkowa zostały opisane w ustępie 73. Główna i dodatkowa zostały opisane w ustępie 87.
Odżywienie śledziony.
wzmocnienie żołądka.
Wsparcie Apetytu.

107. Dalsze szczegóły odnośnie przyczyn skutecznych:
I. Działanie ciepła i chłodu. Nie możemy zapominać iż najbardziej podstawowymi czynnikami w tworzeniu humorów są ciepło oraz chłód. Kiedy ciepło jest zrównoważone, tworzy się krew, kiedy ciepła jest zbyt wiele, tworzy się humor żółciowy, kiedy ciepła jest pokaźny nadmiar, zachodzi utlenianie, tworzy się humor czarnej żółci (melancholijny). Kiedy chłód jest zrównoważony, tworzy się humor surowiczny, kiedy chłód jest w nadmiarze, krzepnięcie staje się dominującym czynikiem, powstaje humor czarnej żółci (melancholijny).

II. Zdolności.
Jest tutaj także proporcjonalny związek pomiędzy zdolnościami czynnymi oraz biernymi (które muszą być rozważone przy rozmyślaniach nad tworzeniem się humorów).

III. Temperamenty.
Nie można myśleć iż każdy temperament rośnie wedle własnych upodobań i nigdy wobec swych przeciwności. Temperament często rośnie wobec swego dokładnego przeciwieństwa, nie bezpośrednio (oczywiście), nie może tak zachowywać się bezpośrednio. Chłodny i suchy temperament może narastać wskutek widocznej wilgotności, mimo iż nie jest jest to korzystne, lecz może wskazywać to na to iż trawienie jest słabe. Osoba z takim temperamentem byłaby chuda, z giętkimi i miękkimi stawami oraz pozbawioną włosów skórą, chłodna w dotyku, powierzchnie jej żył byłyby wąskie a także byłaby ona łagodna oraz lękliwa (bojaźliwa) w swej naturze. Byłaby ona niczym stara osoba która wytwarza zbyt wiele humoru surowicznego i jest chłodna oraz sucha w swym temperamencie.

108. Okoliczności które czynią humor czarnej żółci (melancholijny) obfitym.
(1) Umiarkowany poziom ciepła w wątrobie.
(2) Osłabienie śledziony.
(3) Pewien stopień chłodu wystarczający do zachodzenia krzepnięcia i tworzenia znaczących oraz długotrwałych tworów.
(4) Istnienie pewnych długotrwałych lub często nawracających chorób wskutek czego humory są zredukowane do popiołu.

Kiedy humor czarnej żółci (melancholijny) jest obfity, to gromadzi się (nie dosłownie, lecz w przenośni) pomiędzy wątrobą a żołądkiem, wskutek czego tworzenie krwii i zdrowych płynów ciała jest zaburzone i powstaje mniej krwii.

109. Trzecie trawienie.
Krew i to co krąży w niej podlega trzeciemu trawieniu w komórkach krwii.

Jest to fakt godny uwagi. Pożywienie tkanek niesione przez krew i odpady z tkanek wydalane do niej, przechodzą w niej pewną przemianę, która jest skuteczna tylko gdy są w niej obecne odpowiednie sole i kwasy, innaczej nie może zajść przemiana takich substancji do dostępnych postaci a składowanie ich w różnych tkankach, powięzi i stawach a nawet ściankach naczyń krwionośnych (np. jako blaszki miażdżycowe) oraz otoczce nerwów wywołuje złe skutki. Owe szkodliwe substancje mogą być uważane za złożone z cząsteczek zbyt wielkich do przeniknięcia przez ("niewidzialne") pory tkanki łącznej która je otacza i zaburzone warunki "utrudnień lub przeszkód" które ujawniają się tak wielce w Kanonie, tutaj mogą znaleść swe racje bytu.

110. Czwarte trawienie.
Kiedy pożywienie dotrze do rozmaitych członków ciała, przekazując im stosowny "żywioł", ma miejsce czwarte trawienie.

111. Los pozostałości.
Pozostałości po pierwszym trawieniu (dokładnie mówiąc - tym w żołądku) przechodzą przez wnętrzności jako odchody. Te wynikające z drugiego trawienia (a mianowicie w wątrobie) - wychodzą głównie poprzez urynę, mimo iż niektóre idą do śledziony i pęcherza żółciowego. Pozostałości po pozostałych dwóch trawieniach są wydalane częściowo przez skórę jako niewidoczne oddychanie i zewnętrzny nalot, częściowo poprzez widoczne otwory - nozdrza i uszy, częściowo poprzez niewidoczne otwory rozsiane po całym ciele, czasami poprzez nienaturalne kanały w postaci ropy wynikającej z zapalenia, czasami jako wypustki niczym włosy i paznokcie.

Jeśli płyny ciała staną się rozcieńczone, to z łatwością są rozprowadzane i wydalane z ciała, szczególnie kiedy pory skóry ulegną rozszerzeniu. Utrata takich płynów tworzy wielkie osłabienie, nie tylko z powodu straty lecz także z powodu rozproszenia ich i utraty oddechu która (koniecznie) zachodzi jednocześnie.

112. Wreszcie, należy wyraźnie zrozumieć iż nie tylko przyczyny pochodzenia, lecz także przyczyny ruchu humorów muszą być brane pod uwagę.
Ćwiczenia i oddziaływanie ciepła wprawiają w ruch humor sangwiczny, humor żółciowy a nawet humor czarnej żółci (melancholijny) (który jest tym samym wzmocniony). Spoczynek wprawia humor surowiczny w ruch a tym samym go wzmacnia. Odpoczynek także wzmacnia pewne rodzaje humoru czarnej żółci (melancholijnego).

Nawet wyobraźnia, stany emocjonalne i inne czynniki sprawia iż humory ulegają pobudzeniu oraz są wprawiane w ruch. Tym samym więc, jeśli ktoś wpatruje się mocno w kolor czerwony, to sprawia iż humor sangwiczny ulega pobudzeniu i zaczyna się poruszać. To właśnie dlatego nie wolno pozwalać na to aby osoba cierpiąca na krwawienie z nosa widziała rzeczy w jasno czerwonym kolorze.

"Gniewowi, radości i doznaniom podobnej natury towarzyszą pewne zmiany w ciele." (Summa Theologica, 75,3, str. 11.)

Usposobienie krowy często określa ilość mleka które ona daje, jeśli wogóle daje ona mleko. Lecz pod wpływem takich namiętności jak gniew, wściekłość, furia, mleko zmienia swą jakość i rozwija szkodliwe lub trujące właściwości. Nawet mięso może stać się trujące jeśli zwierzę mocno cierpiało lub cierpiało przewlekle czy to psychicznie czy też fizycznie. Nadmiernie stłoczone bydło może więc dać mięso które zawiera trujące substancje szkodliwe dla ludzkiego spożywcy. (Lindasy, II, str.270, itd.).

Oddziaływanie kolorów na działanie ciała.
Czerwony i żółty są szkodliwe dla oczu.
Niebieski łagodzi ruch krwii, podczas gdy jasnoczerwony ów ruch pobudza.
Światło poranne pomaga w odżywianiu się.
Kolory różnią się w swych skutkach zgodnie z swym nasileniem. Natomiast korzyści z ciemności wpływają na różne stany - pomaga ona pobudzać bezczynność i sen (Pereira, Babbit).

Światło w innym znaczeniu ma skutek na emocje: dla przykładu światło inteligencji zamienia lęk (żywioł ziemi) w ostrożność, umiłowanie (żywioł wody) ku dobroci.

113. To dopełnia wszystko co proponujemy rzec obecnie o humorach i ich sposobie tworzenia się. Są tutaj jeszcze inne cechy tej sprawy odnośnie których dyskusja i uzasadnienie należą do filozofów.

(Patrz także zestawienie na końcu Tomu.)


< Wstecz | 15 | Dalej >

Powrót do działu Awicenna: Kanon Medycyny







ميترا / मित्र / Ми́тра / Mitra
Mitra Taus Melek

Misja | Polityka Prywatności | | Kontakt | Zgłoś Błąd | Pióropusz.Net | Magical-Resources.Net
Wyszukiwarka zasobów Portalu Mrooczlandia
Internationale: Российская Федерация | English language | Deutsche Sprache | China | Lingvo Internacia

Portal Mrooczlandia www.Mrooczlandia.com
Wszelkie prawa zastrzeżone ©