Portal Mrooczlandia





[ ابن سینا / Tib konunlari; Kanun fi't-tibb / Awicenna: Kanon Medycyny ]

Tezy III

Temperament

I. Temperamenty
Temperament jest tą cechą która wynika z wzajemnych oddziaływań i wzajemnego przenikania czterech głównych cech spoczywających w (nieuchwytnych) żywiołach. Jest tam walka pomiędzy cechami, pewnego rodzaju wojna (dopisek Costaeusa). "Temperament jest czymś ustanowionym przez wzajemnie sprzeczne cechy, jako pewnego rodzaju środek pomiędzy nimi" (św. Tomasz, LXII, str. 165, gdzie "complexio" jest ukazane jako "temperament" której to nazwy użyliśmy w tym dziele).

"Jakże dziwne iż żywioły mogą być tak sprzeczne,
A jednakże zmuszone aby żyć wraz z sobą wzajemnie."
Gulshan-i-Raz, str. 26.

27. Owe żywioły są tak dokładnie wymieszane jakby każdy z nich spoczywał w bliskim związku do innego. Ich przeciwstawne moce, naprzemian przewyższają i są przewyższane aż zostanie uzyskany stan zrównoważenia który jest powszechny w całości. Jego wynikiem jest to co nazywamy "temperamentem".

"Elementum aliquod oportet predominari in omni mixto".
"Jest to wyrównana bitwa". (Costaeus, 18)

W grafice tworzącej nagłówek tego rozdziału, są wzajemnie nałożone na siebie cztery przeźroczyste dyski. Owe dyski przedstawiają cztery główne cechy. Zabarwione segmenty przedstawiają nieuchwytne żywioły. Środkowy dysk wyznacza uwydatniony dysk który jest dostrzegalny w części wspólnej jako "temperament". Gdy każdy dysk się obraca, różne odcienie zajmują nowe miejsca, a tym samym przedstawiają różne temperamenty z którymi spotykamy się u odmiennego rodzaju osób. Poboczne wzory odwołują się do reguł z "Księgi Przemian". Litery inicjałów są zaczerpnięte z pewnego francuskiego rękopisu z XII wieku.

28. Jako iż główne siły w wspomnianych uprzednio żywiołach mają liczbę czterech (a mianowicie ciepło, zimno, wilgotność, suchość) widoczne jest iż temperamenty w ciele ulegają tworzeniu i zniszczeniu (ana-, kata-bolizm) zgodnie z owymi siłami.

30. Prosty racjonalny podział na dwa rodzaje:
(a) Równy lub równoważący się.
Tutaj przeciwne cechy są przedstawiane jako dokładnie równego stopnia mocy - żadna z nich nie cierpi na nadmiar lub niedomiar. Ten temperament ma cechy które są dokładnie pośrodku dwóch skrajności.
(b) Nierówny lub niezrównoważony.
Tutaj cechy temperamantu nie są dokładnym środkiem pomiędzy przeciwnościami, lecz skłaniają się ku jednemu lub innemu kierunkowi. Dla przykładu, zbyt ciepłe aby być zimne, zbyt wilgotne aby być suche, lub przeciwnie.

"Jedno lub drugie okazuje się zwyciężać". (Costaeus.)

"Ogień, woda, ziemia i powietrze, cztery żywioły z których składa się ciało, tracą swe poszczególne cechy materii w tworzeniu ciał, zaś wyważenie (równowaga) jest tym co jednoczy je w jednolitych tworach". (Lahiji, str. 61)

"Kiedy... żywioły uzyskają zrównoważenie, promienie świata duchowego padną na nie." (Lahiji, dwuwiersz 615)

"Kiedy mówi się iż natura człowieka lub rzeczy jest gorąca lub przeciwnie, iż jest zimna, takie określenia zawierają zarówno żywioł fizyczny jak i niematerialną regułę którą są one obdarzone". (Chu Hsi)

"Idea 'równowagi' może być zastosowana do rozmaitych zjawisk w zdrowiu i chorobie - zarówno ciała jak i umysłu. Brak zrównoważenia powoduje chorobę i wyjaśnia śmierć. Przykłady: niedowłady, hipertoniczność, nadkwasota, nadmierne owłosienie, rozmaite zjawiska współcześnie przypisywane utracie równowagi wydzielin i hormonów w królestwie endokrynologii. Ciało może być także zbyt chłodne (wychłodzone), umysł może być zbyt "powolny", serce może być zbyt "gorące". Może być tam niedobór odpoczynku po wysiłku intelektualnym, prowadzący do utraty równowagi umysłowej. Istnieje tutaj dynamiczna równowaga jak też i równowaga statyczna".

31. (Powinniśmy wspomnieć iż) temperament, jak jest postrzegany przez Medycynę, nigdy nie jest idealnie równy lub idealnie nierówny. Medyk powinien dorównać filozofowi który jest świadomy iż naprawdę "równy" temperament tak naprawdę nie istnieje w istocie ludzkiej bardziej niż istnieje on w dowolnym członku ciała. Ponadto określenie "zrównoważony", używane przez doktorów w ich terapiach leczniczych, nie odnosi się do wagi lecz do równego stopnia rozproszenia, to właśnie owe rozprowadzanie i rozpraszanie w ludzkim ciele jest obiektem naszych głównych rozważań - czy to odnosząc się do ciała jako całości, czy też jedynie do określonych jego członków, zaś przeciętna miara żywiołów w nim, jak też ich ilość oraz jakość, jest tym co (standardowa) ludzka natura powinna posiadać - zarówno w najlepszych propocjach jak i w równości rozprowadzenia.

W rzeczywistości, środek pomiędzy nadmiarem a niedoborem cech, taki jak charakteryzuje człowieka, tak naprawdę jest bardzo bliski teoretycznemu ideałowi.

Fakt iż temperament jest związany z głównymi cechami a nie pobocznymi cechami powiniem pozwolić na komuś uniknięcie postrzegania go w świetle idei wagi (pondus) w odniesieniu do tematu. W dodatku z wydania z 1608 roku mamy tutaj odniesienie do Awerroesa, jako zgadzającego się w tej kwestii. Niemniej jednak, jeśli ktoś zrozumie naprawdę iż "żywioły" są "nieuchwytne" to staje się to wyraźnie wydoczne iż rozważania Awicenny są poprawne, oraz iż on sam zupełnie uświadomił sobie postawę głoszoną przez niego w swym dziele.

32. Osiem odmian równowagi: - Istota ludzka wykazuje osiem odmian zrównoważonego temperamentu. Równowaga tego rodzaju nie występuje u zwierząt, ani też nie zbliża się nawet do stanu zrównoważenia który opisujemy w odniesieniu do ludzi.

Możemy zobaczyć w wcześniejszej części tego dzieła pewne cytaty, które dotyczą istotnych różnic pomiędzy człowiekiem a zwierzęciem.

Osiem odmian równowagi jest następujących:
A. W odniesieniu do istoty innej niż człowiek.
(I) Równowaga temperamentu widoczna w człowieku w porównaniu z innymi stworzeniami;
(II) Równowaga która jest spotykana u różnego rodzaju ludzi;
(III) Równowaga która wynika z związku z czynnikami zewnętrznymi, takimi jak rasa, klimat, atmosfera;
(IV) Równowaga w porównaniu z temperamentem skrajnościami klimatycznymi.

B. W odniesieniu do poszczególnej osoby.
(V) Równowaga w porównaniu do innej osoby;
(VI) Równowaga w porównaniu z stanami jednej i tej samej osoby;
(VIII) Równowaga w porównaniu jednego członka z innym członkiem ciała;
(VIII) Równowaga w porównaniu z stanami jednego i tego samego członka ciała w różnym czasie.

33. Omówimy teraz kolejno każdą z nich.
I. Równowaga temperamentu napotykana u człowieka w porównaniu do innych zwierząt.
Zakres jest zbyt szeroki aby mógł zostać zrozumiały w jednej definicji, mimo iż są pewne określone granice, wyższe oraz niższe, poza które nikt nie może wyjść bez temperamentu przestawającym być ludzkim.

II. Ta równowaga jest równowagą która jest pomiędzy dwoma skrajnymi krańcami zakresu temperamentu wykazywanego przez jakąś osobę w całym okresie jej życia - a mianowicie wykazywanego w okresie jej życia w którym jego wzrost osiągnął swe granice. To oczywiście, nie jest równowaga wspomniana na początku tego rozdziału jako jedynie teoretyczna, a praktycznie nigdy nie spotykana w praktyce - mimo bliskiego się doń przybliżania. Taka osoba jest tak blisko do zbliżonej równowagi jedynie tak dalece jak odpowiada to wzajemnemu zrównoważeniu członków jej ciała, lub przeplataniu się wzajemnie sprzecznych działań w jej gorących członkach ciała (np. serce) z jego chłodnymi członkami (np. mózg); wilgotnych (np. wątroba) z suchymi (np. kości). Wszystkie one mają równy wpływ, wskutek czego stan wynikowy będzie bardzo bliski do idealnego zrównoważenia, mimo iż nie jak w odniesieniu do poszczególnych członków ciała, poza przypadkiem samej skóry, co wyjaśnimy później. W odniesieniu do oddechu i głównych organów ciała, temperament nie może być możliwie zbliżony do tej wyjątkowej równowagi, wykracza poza nią w kierunku ciepła i wilgoci. Serce oraz oddech są podstawą życia i są one bardzo "gorące" - w rzeczy samej nadmiernie. Jest tak ponieważ samo życie zależy od wrodzonego ciepła i wzrost zależy od wrodzonej wilgoci. W rzeczy samej ciepło jest obecne w - oraz utrzymywane lub "karmione" przez - wilgoci. (Ogień "żywi się" powietrzem. Tak więc wrodzone ciepło pochłania wrodzoną wilgoć - Costaeus).

W przypadku głównych organów, których jest trzy, jak pokażemy to w odpowiednim miejscu - mózg jest chłodny, lecz jego chłód nie zmienia ciepła serca i wątroby. Serce jest suche lub niemalże suche, lecz jego suchość nie wpływa na wilgotność mózgu i wątroby. Tak samo też mózg nie jest całkowicie i zupełnie chłodny, ani serce całkowicie i zupełnie suche. Serce jest suche w porównaniu z nimi obydwoma, mózg jest "chłodny" w porównaniu z nimi obojgiem.

III. Granice trzeciego rodzaju są węższe niż pierwszego, mimo iż nadal są dość rozległe. Jest to szczególna równowaga odnosząca się do rasy, klimatu, umiejscowienia geograficznego lub atmosfery. Hindusi, w zdrowiu, mają odmienną równowagę od Słowian, i tak dalej. Tak więc jeśli jakiś Hindus pragnie rozwinąć temperament jakiegoś Słowianina, to prawdopodobnie zapadnie na jakąś chorobę i może nawet umrzeć. Toteż, jeśli temperament jakiegoś Słowianina powinien być Hindusa, ponieważ stan jego ciała jest przeciwny. Wydaje się więc iż różni mieszkańcy ziemi otrzymali temperament zbliżony do warunków ich określonego klimatu w którym mieszkają i w każdym przypadku jest odpowiedni zakres pomiędzy dwoma skrajnościami.

IV. Czwartym rodzajem jest ten który jest pośrodku dwóch granic zasięgu temperamentu klimatycznego. Jest on bardziej uśredniony niż temperamenty trzeciego rodzaju.

V. Piąty rodzaj przedstawia o wiele węższy zakres niż pierwszy lub trzeci rodzaj. Jest to temperament szczególny dla każdej osobnej osoby, w tej która jest żywa a także zdrowa. Ukazuje on granicę pomiędzy dwoma skrajnościami - wyższą i niższą. Ktoś musi uświadomić sobie iż każda poszczególna osoba posiada temperament całkowicie wyjątkowy dla niej samej i jest zupełnie niemożliwe aby inna osoba posiadała identyczny temperament, lub nawet zbliżony do niego.

VI. Szósty rodzaj jest pośredni pomiędzy dwoma granicami. Kiedy osoba ma ten rodzaj równowagi temperamentu, to będzie najbardziej dla niej odpowiednie.

VII. Siódmy rodzaj jest równowagą temperamentu charakterystyczną dla każdego z kilku członków ciała, ponieważ każdy jest nieco odmienny od innych. W przypadku kości, odpowiedni temperament ma przewagę suchości ponad innymi cechami, w przypadku mózgu wilgoć jest bardziej uwydatniona, w przypadku serca ciepło, w przypadku nerwów zimno. Jest tutaj także pewnego rodzaju zasięg - w górę lub w dół - spójny z równością, lecz mniej niż w uprzednio omówionych rodzajach.

VIII. Ósmy rodzaj jest tym który tworzy zrównoważony temperament który jest odpowiedni dla każdego omawianego członka ciała. Kiedy one mają ów określony temperament, wtedy są w najlepszym z możliwych dla nich stanie.

34. Kiedy badamy materię odkrywamy iż z wszystkich istot, człowiek jest najbliższy ideałowi zrównoważonego temperamentu. Z wszystkich ras ludzkich, te które żyją w krajach z kręgu równonocy (równikowej), z daleka od gór i mórz, zbliżyły się ideału zrównoważonego temperamentu bardziej niż inne, które żyją w innych krajach. Przypuszcza się iż im więcej niemalże nad głową słońca (np. w strefie tropikalnej), tym większy jest temperament ludzi odbiegający od idealnej równowagi. Lecz jest to błąd, ponieważ kiedy słońce jest ponad głową wtedy jest mniej szkodliwe i zmienia atmosferę mniej niż to czyni nam, lub mniej dla nas w większych szerokościach geograficznych - mimo iż oczywiście nie mamy go nad swą głową.

W przypadku ludzi żyjących w strefie zwrotnikowej, stan ciała w wszystkich przypadkach jest bardziej niż idealny, atmosfera w owych rejonach nie wywiera wyraźnie szkodliwych skutków, lecz jest zawsze w harmoni z ich temperamentami. Wyraziliśmy (gdzie indziej) naszą zgodę odnośnie tej opini.

W przypadku ludzi żyjących w czwartej strefie klimatycznej, są oni bardziej zmienni. Promienie słońca nie są ponad głową odpowiednio długo aby ich dosięgły i ukształtowały, lecz nie są padające pod kątem jak w drugiej i trzeciej strefie klimatycznej ziemi. Tacy ludzie nie są wystawieni na zimno z powodu dużego kąta padania promieni słonecznych, jak ma to miejsce w przypadku ludzi żyjących na skrajnych końcach piątej strefy klimatycznej.

35. Zostało już stwierdzone że główne organy nie zbliżają się zbyt blisko do idealnej równości temperamentu. Z wszystkich członków ciała, mięso zbliża się najbardziej do ideału, następnie zbliża się skóra, ponieważ jest z trudnem pobudzana przez wodę (tj. wodę przygotowaną przez zmieszanie równych części wody z topniejącego śniegu i przegotowanej wody). Może tak być ponieważ mięso jest tak dobrze zmieszane albowiem ciepło oddechu i krwii w nim jest równoważone przez chłód nerwów. Jest tu także faktem iż nie jest to wynik wpływu samego ciała, ponieważ faktycznie bardziej suche i bardziej wilgotne żywioły są w równym stopniu w nim obecne, co świadczy iż jest ono dobrze wymieszane. Wiemy także iż to brak obecności doznań jest kolejny powodem tego dlaczego nie ulega ono wpływowi (ciała). Jest ono podatne jedynie na czynniki wewnętrzne, lub odmienne cechy. Ponieważ, jak wiemy, kiedy rzeczy mają wspólne pochodzenie, lecz są przeciwne w swej naturze, wskutek tego zachodzą pomiędzy nimi wzajemne reakcje, podczas gdy jakaś rzecz nie ulega wpływowi czegokolwiek co posiada cechy podobne do jej własnych cech.

36. Najbardziej wymieszaną częścią skóry jest skóra na rękach. Najbardziej wymieszaną częścią skóry na rękach jest skóra na palcach i stopach. Najbardziej wymieszaną częścią skóry na palcach dłoni jest skóra palca wskazującego. Najbardziej wymieszaną częścią skóry palca wskazującego jest skóra na jego szczycie którym wskazuje. Masa czubka palca wskazującego jest najbardziej czuła, zaś skóra innych czubków palców jest bardziej czuła niż inne części ciała, ponieważ osądzają one naturę poprzez wrażenia dotykowe. Musi być tutaj zmniejszenie wrażliwości od środka ku zewnątrz w celu tego aby ktoś mógł dostrzec odmianę od równości.

"Im bardziej organ dotyku jest zmniejszony do zrównoważonej budowy, tym bardziej wrażliwy będzie dotyk." (św. Tomasz)

37. W mówieniu iż jakieś lekarstwo ma zrówoważony temperament, nie używamy tego wyrażenia w dosłownym jego znaczeniu, ponieważ będzie to niemożliwe. Nie oznacza to także iż jest wymieszane odpowiednio do ludzkiego temperamentu, ponieważ w takim celu lekarstwo musiałoby naprawdę się składać z tkanki ludzkiej. Mamy tutaj natomiast na myśli iż kiedy lekarstwo jest wystawione na wrodzone ciepło ludzkiego ciała, to jego właściwości nie przekroczą ograniczenia (zrównoważonego temperamentu) właściwego dla ludzkiej istoty. Wskutek tego nie spowoduje żadnych działań poza owymi granicami. Stąd też, w odniesieniu do jego działania w ludzkim ciele, ulega ono wymieszaniu, prowadząc do zrównoważonego temperamentu.

Podobnie też kiedy mówimy iż jakiś lek jest ciepły lub zimny, nie mamy na myśli rzeczywistego ciepła lub chłodu substancji, ani też tego czy owa substancja jest cieplejsza lub zimniejsza niż ludzkie ciało. Innaczej można by zakładać iż lekarstwo posiada swój temperament niczym jakiś człowiek - zrównoważony. To co mamy na myśli przez takowe stwierdzenie jest tym iż poprzez ów lek do ciała wprowadzany jest chłód lub ciepłota, w stopniu ponad i poza tym stopniem ciepła lub chłodu które jest już w ludzkim ciele. Zgodnie z tym jakiś lek może być w tym samym czasie chłodny - to jest, w porównaniu do ludzkiego ciała - i ciepły - to jest, w porównaniu do ciała skorpiona; może on być w tym samym czasie gorący - w porównaniu do ludzkiego ciała - i chłodny - to jest, w porównaniu do ciała jakiegoś węża. Ponadto, jakiś lek może być bardziej gorący wobec ciała Piotra niż wobec ciała Pawła. Ważne jest aby o tym wiedzieć kiedy wybieramy lek do pacjenta z zaburzonym temperamentem. Należy dbać o to aby nie użyć leku którego natura mogłaby nie wywrzeć pożądanego skutku.

38. Teraz gdy wyjaśniliśmy sprawę zrównoważonego temperamentu wystarczająco, możemy przejść do rozważania niezrównoważonych temperamentów ("zaburzonych", patologicznych).

Są one sklasyfikowane zgodnie z rasą, poszczególną osobą i organami. Jest ich osiem rodzajów, wszystkie z nich są wzajemnie sprzeczne z ośmioma zrównoważonymi temperamentami wymienionymi wcześniej.

(A) Prosty rodzaj wykazujący zaburzenia od normalnego zrównoważenia jedynie w odniesieniu do jednej przeciwności.
(B) Złożone rodzaje wykazujące zaburzenie wobec normalnego zrównoważenia w odniesieniu do dwóch przeciwności jednocześnie.

39. A. Proste zaburzenia temperamentu są następujące:
(a) te w których czynna przeciwna cecha występuje w nadmiarze:
(I) bardziej gorąca niż powinna być, nie wilgotniejsza lub bardziej sucha.
Zaburzenia ciepłoty.

(II) chłodniejsze niż powinny być, nie wilgotniejsze lub bardziej suche.
Zaburzenia chłodu.

(b) te w których jest bierna przeciwna cecha która występuje w nadmiarze:
(III) bardziej suche niż powinny być, lecz nie będące cieplejsze lub chłodniejsze.
Zaburzenia suchości.


(IV) wilgotniejsze niż powinny być, lecz nie cieplejsze lub chłodniejsze.
Zaburzenia wilgotności.

Owe cztery zaburzenia temperamentu są jedynie chwilowe, ponieważ kiedy jest zbyt gorąco, ciało staje się bardziej suche niż być powinno, kiedy jest zbyt zimno, ciało staje się bardziej wilgotne niż powinno być, przyjmując nadmierną wilgoć, kiedy jest zbyt wilgotne, chłód występuje bardziej gwałtownie niż ma to miejsce w przypadku suchości. Jeśli suchość nie będzie zbyt wielka, ciało może zachować ów temperament przez znaczny okres czasu, mimo iż ostatecznie stanie się chłodniejsze niż powinno być.

Powinno być zrozumiałe, więc, iż zaburzenia zrównoważnia i zdrowia zależą raczej od ciepła niż od chłodu.
Tyle odnośnie czterech prosty zaburzeń temperamentu.

40. Zaburzenia składników. Czterema składnikami zaburzeń są te w których jest odejście od równowagi z uwagi na dwie przeciwności. Tak więc, temperament może być w tym samym czasie bardziej gorący i wilgotniejszy niż powinien, gorętszy i bardziej suchy niż powinien, chłodniejszy i wilgotniejszy niż powinien być, chłodniejszy i bardziej suchy niż powinien być. Oczywiście nie może być jednocześnie bardziej ciepły i chłodniejszy, lub suchy i wilgotniejszy.

41. Każde z owych zaburzeń jest następnie ponownie dzielone na dwa rodzaje (tym samym tworząc 16 zaburzeń równowagi temperamentu).
(a) Te oddzielne od jakiejkolwiek materialnej substancji - (jakościowej, formalnej).
Tutaj temperament jest zmieniany jedynie w odniesieniu do jednej cechy, ponieważ fluid pozostaje w tym samym stanie jakości jak ta ku której ciało jest zmieniane jako całość. Lecz nie dzieje się tak dopóki nie nastąpi to w jego zaletach, np. ciepła (w gorączce) lub chłodzie (nadmierne wychłodzenie).

(b) Te w których pewna substancja materialna bierze udział (materialne). Tutaj ciało jest jedynie pobudzane przez cechy zaburzenia równowagi w zalecie zwiększenia ilości pewnych określonych płynów ciała. Dla przykładu, ciało jest schładzane przez szkliste surowiste płyny ciała; ogrzewane przez gorący zielonkawy płyn ustrojowy.

42. Przykłady 16 zaburzeń równowagi temperamentów są podane w trzecim i czwartym tomu.

43. Zaburzenia równowagi w których pewna materialna substancja skupiona występując w dwóch rodzajach: pewne członki ciała mogą być przenikane przez materialne substancje które dotarły do tkanek ciała i nie zdołały się wydostać przez ujścia kanałów lub z jam ciała. Takie zatrzymywanie się materiału może być początkiem tworzenia się zapalenia tkanek.

To dopełnia rozdział o zaburzeniach równowagi temperamentów.

44. Medykowi po raz kolejny przypomina się iż musi poszukiwać wyjaśnienia głębokich zawiłości tego zagadnienia w filozofii (ezoterycznej), ponieważ one same nie są oczywiste.


< Wstecz | 13 | Dalej >

Powrót do działu Awicenna: Kanon Medycyny



Reklama charytatywna:
Pajacyk.pl




ميترا / मित्र / Ми́тра / Mitra
Mitra Taus Melek

Misja | Polityka Prywatności | | Kontakt | Zgłoś Błąd | Pióropusz.Net | Magical-Resources.Net
Wyszukiwarka zasobów Portalu Mrooczlandia
Internationale: Российская Федерация | English language | Deutsche Sprache | China | Lingvo Internacia

Portal Mrooczlandia www.Mrooczlandia.com
Wszelkie prawa zastrzeżone ©